ਲੜਕੀਆਂ ਵੀ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਆਕਾਸ਼ ਹੇਠ ਵਿਚਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀਆਂ   | ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ(?), ਖੋਜ ਪੱਤਰ (Thesis) ਨੂੰ ਫੂਕਿਆ   | ਬੀਜੇਪੀ ਵਿਧਾਇਕ, ਦੋ ਸਾਬਕਾ ਐਮ ਪੀਜ਼ ਸਮੇਤ 14 ਨੂੰ 10 ਸਾਲ ਦੀ ਸਜ਼ਾ   | ਕਈ ਦੁਕਾਨਾਂ 'ਤੇ ਹੁਣ ਜੂਨ 1984 ਸਬੰਧਿਤ ਸਮਾਨ ਹੀ ਵਿਕੇਗਾ ਦੋ ਹਫਤਿਆਂ ਲਈ   | ਭਾਜਪਾ ਸਿੱਖ ਬੰਦੀਆਂ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਦੇ ਹੱਕ `ਚ ਨਹੀਂ: ਅਮਿਤ ਸ਼ਾਹ   | ਈਡੀ ਨੇ ਰਾਜਾ ਤੇ ਸੁੱਖਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਲਈ ਰਿਮਾਂਡ `ਤੇ ਲਿਆਂਦਾ   | ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਐਮਐਲਏ ਪੀਟਰ ਸੰਧੂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਧਮਕੀ !   |
Punjabi News Online RSS

 
ਸੰਵਾਦ

  • ਸਹਿਜ, ਸੁਹਜ ਤੇ ਸਨੇਹ ਦੀ ਮੂਰਤ

  • ਪ੍ਰੋ. ਬਲਕਾਰ ਸਿੰਘ
    ਸ਼ਾਹੀ ਘਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਮਾਤਾਵਾਂ ਦੀ ਫਹਿਰਿਸਤ ਜਿੰਨੀ ਮਰਜ਼ੀ ਲੰਬੀ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਆਖ਼ਰੀ ਨਾਮ ਰਾਜਮਾਤਾ ਮਹਿੰਦਰ ਕੌਰ ਦਾ ਹੀ ਰਹੇਗਾ। ਪਟਿਆਲੇ ਦੀ ਰਾਜਮਾਤਾ ਨੂੰ ਪਟਿਆਲੇ ਨਾਲੋਂ ਨਿਖੇੜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਪਟਿਆਲਾ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਲੁਧਿਆਣਾ ਸਨਅਤੀ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਧਾਰਮਿਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਪਟਿਆਲੇ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਿੰਦੂ ਸਦਾ ਹੀ ਸ਼ਾਹੀ ਖਾਨਦਾਨ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹੀ ਖਾਨਦਾਨ ਨੂੰ ਸਦਾ ਹੀ ਸਿੱਖੀ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਟਿਆਲੇ ਦਾ ਸ਼ਾਹੀ ਖਾਨਦਾਨ ਗੁਰੂ ਵਰੋਸਾਇਆ ਤਾਂ ਹੈ, ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਰੋਸਾਇਆ ਹੋਇਆ ਵੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਸਿੱਖ ਪਹਿਲੂ ਕਰਕੇ ਪਟਿਆਲਾ ਪਗੜੀਧਾਰੀ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦਾ ਗੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਟਿਆਲਾ ਦਾ ਵਿਰਾਸਤੀ ਪੱਖ ਸਦਾ ਹੀ ਬਹੁਤ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲਾ ਦੀ ਮੋੜ੍ਹੀ ਬੇਸ਼ੱਕ ਬਾਬਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੱਡੀ ਸੀ, ਪਰ ਪਟਿਆਲਵੀ ਸ਼ਾਨ ਦੀ ਚਰਚਾ ਸਦਾ ਹੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਭੂਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ ਹੈ।
    ਇਸੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੇ ਫਰਜ਼ੰਦ ਯਾਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਸੋਲ੍ਹਵੇਂ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹੀ ਗਈ ਜੇਜੀਆਂ ਦੀ ਧੀ ਮਹਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੇ ਜਿਸ ਸ਼ਾਨ ਨਾਲ ਪਟਿਆਲਾ ਰਿਆਸਤ ਦੀ ਮਹਾਰਾਣੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਪੈੜਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਨ ਨਾਲ ਨਾਰੀ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਹਾਰਾਣੀ ਤੋਂ ਰਾਜਮਾਤਾ ਤੱਕ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਮਹਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨਾਲ ਵਾਪਰਿਆ, ਉਸ ਨਾਲ ਇਕ ਸੁੱਘੜ ਗ੍ਰਹਿਣੀ, ਸੁਜੱਗ ਪਤਨੀ, ਸਫ਼ਲ ਮਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆ ਦੀ ਨੈਤਿਕ ਧਰੋਹਰ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਜਾਂਦੀਆ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਨਣ ਵਾਲੇ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਆਸਪਾਸ ਖਿਲਰੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਸਹਿਜ ਵਿੱਚ ਨਜਿੱਠ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿਆਸੀ ਭੇੜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਸ। ਹਰਚੰਦ ਸਿੰਘ ਜੇਜੀ ਨੂੰ ਸ। ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਠੀਕਰੀਵਾਲੇ ਨਾਲ ਨਿਭਦਿਆਂ ਵੇਖਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪਟਿਆਲਾ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਨਿਭਣ ਦਾ ਸਿਦਕ ਪਾਲਿਆ ਸੀ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਯਾਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤਿਆਗੀ ਬਿਰਤੀ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਨਾਲ ਨਿਭਦਿਆਂ, ਜੋ ਕੁਝ ਰਾਜਮਾਤਾ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਵਿੱਚ ਉਤਰਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਲਾਹਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਔਲਾਦ ਨੂੰ ਵੀ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਪਟਿਆਲਵੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।
    ਮਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਮਾਂ ਜੇ ਬੱਚਿਆਂ ਤੱਕ ਮਹਿਦੂਦ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਮਾਤਰਤਵ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਮਾਂ ਭਰੋਸੇ ਦੀ ਮੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ੰਕਾਮੁਕਤ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਂ ਰੱਖ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕਦਾ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਅਸੀਸ ਨੂੰ ਸੁੱਚੇ ਬਿੰਬ ਵਜੋਂ ਵਰਤ ਕੇ ਸੱਚ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਂਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਮਾਂ ਸਮਾਜਿਕਤਾ ਦੀ ਨੀਂਹ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਂ-ਸੁਰਤਿ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਤੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਨਾਬਰ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਤੋਂ ਰਾਜਮਾਤਾ ਦੇ ਵਰਤਾਰੇ ਦਾ ਨਾਮ ਹੀ ਰਾਜਮਾਤਾ ਮਹਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਰੇ ਬੱਚੇ ਸਫਲ ਮਾਂ ਦੇ ਸਫਲ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਆਪੋ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਕਾਮਯਾਬ ਹਨ। ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਰਤਮਾਨ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਫਲ ਮਾਂ ਦਾ ਰੀਸ ਕਰਣਯੋਗ ਸਫਲ ਪੁੱਤਰ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਸ਼ਾਹੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰਾ ਵਾਪਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰਾਜਮਾਤਾ ਨੇ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕੋਲੋਂ ਹਿਸਾਬ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਨਹੀਂ ਮੰਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੋ ਵੀ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੀ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤਾ ਚਿਰ ਉਹ ਕਾਂਗਰਸ ਨਾਲ ਹੀ ਰਹੇ, ਪਰ ਇਕ ਵਾਰ ਉਹ ਸੁਤੰਤਰ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਵੀ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਦਾ ਸਿੱਕਾ ਸਾਰੇ ਮੰਨਦੇ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵੀ ਰਾਜਮਾਤਾ ਵਾਂਗ ਹੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।
    ਉਹ ਉਮਰ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਢਿੱਲੇ ਤਾਂ ਸਨ, ਪਰ 24 ਜੁਲਾਈ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਸਾਢੇ ਸੱਤ ਵਜੇ ਨਵੇਂ ਮੋਤੀ ਬਾਗ਼ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖ਼ਰੀ ਸਾਹ ਲਿਆ ਸੀ। ਪਤਾ ਲੱਗਣ ’ਤੇ ਸਾਰਾ ਪਟਿਆਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਉਦਾਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲਵੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਪਟਿਆਲਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਹੱਬਤੀ ਗ੍ਰਿਫਤ ਵਿਚ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸੰਭਾਲ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਪ੍ਰਨੀਤ ਕੌਰ ਨੇ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਦਾ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਰਾਜਮਾਤਾ ਵਾਂਗ ਹੀ ਪ੍ਰਨੀਤ ਕੌਰ ਪਟਿਆਲਵੀ ਮਾਤਰਤਵ ਦੀ ਮੂਰਤ ਵਾਂਗ ਵਿਚਰਦੇ ਨਜ਼ਰ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
    ਪਟਿਆਲਵੀਆਂ ਦੇ ਇਸ ਪਿਆਰ ਦਾ ਉਛਾਲਾ 25 ਜੁਲਾਈ 2017 ਨੂੰ ਸ਼ਾਹੀ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ, ਜਦੋਂ ਰਾਜਮਾਤਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਹੀ ਸਮਾਧਾਂ ਵੱਲ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਮੌਕੇ ਬੇਸ਼ੱਕ ਉਦਾਸੀਆਂ ਉਛਾਲਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਭਰਪੂਰ ਜੀਵਨ ਜਿਊਂਕੇ ਪੋਤਰਿਆਂ ਦੋਹਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਕਹਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆਂ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆਂ ‘ਵੱਡਾ ਹੋਣਾ’ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਰਾਜਮਾਤਾ ਵੱਡੇ ਸਨ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਨਾ ਰਹਿ ਕੇ ਵੀ ਵੱਡੇ ਹੀ ਰਹਿਣਗੇ। ਪਟਿਆਲਾ ਤਾਂ ਕੀ, ਸਮੁੱਚੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਿਜ, ਸੁਹਜ ਤੇ ਸਨੇਹ ਵਾਲੀ ਸੇਧ ਦੀ ਲੋੜ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਰਹੇਗੀ।
    ਸੰਪਰਕ: 93163- 01328
     

    Related Stories
      
    Go to TOP Top
    0 Comment(s)   Give Comment Comments   

    Name * : Name is Must. Minimum 4 characters.
    E-mail * : Email Id is Must .Invalid format.
    Your Comment : A value is required.
        |
  • ਜਦੋਂ ‘ਸਥਾਪਤੀ’ ਦਾ ਤੋਤਾ ਮੇਰੇ ਸਿਰ ‘ਤੇ ‘ਅਚਾਣਕ’ ਆ ਬੈਠਾ - ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਔਲਖ

  • ਇਹ ਘਟਨਾ ਮੈਂ ਸੁਣਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਹ ਕੋਈ ਮਾੜੀ ਘਟਨਾ ਹੈ ਬਲਕਿ ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਕਿ ਇਸ ਵਿਚੋਂ ਸਵੈ-ਪਰਸੰਸਾ ਦੀ ਬੋਅ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਸਵੈ-ਪਰਸੰਸਾ ਮੇਰੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹ਼ੀਂ। ਪਰ ਇਹ ਸੁਣਾਉਣੀ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮੇਰੇ ਰੰਗਮੰਚੀ ਸਫਰ ਦੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਅਹਿਮ ਤੇ ਅਭੁੱਲ ਘਟਨਾ ਹੈ ਜਿਸ ਸਦਕਾ ਮੇਰਾ ਰੰਗਮੰਚੀ ਸਫਰ ਇੱਕ-ਦਮ ਨਵਾਂ ਮੋੜ ਕੱਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਰੇ ਰੰਗਮੰਚੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਇੱਕ ਹੁਸੀਨ ਹਾਦਸਾ ਹੈ। ਸੋ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਨਾ।

    ਨਾਟਕ ਲਿਖਣ ਤੇ ਕਰਨ ਤਾਂ ਮੈਂ 1971-72 ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸੀ। ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਤੇ ਕਿਸੇ-ਕਿਸੇ ਸਥਾਪਤ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਤੇ ਆਲੋਚਕ (ਜਿਵੇਂ ਨਾਵਲਕਾਰ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ, ਡਾਕਟਰ ਟੀ ਆਰ ਵਿਨੋਦ ਤੇ ਡਾਕਟਰ ਅਤਰ ਸਿੰਘ) ਨੇ ਮੇਰੇ ਨਾਟਕਾਂ ਅਤੇ ਮੇਰੀਆਂ ਰੰਗਮੰਚੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦਾ ਨੋਟਿਸ ਵੀ ਲੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਤੇ ਦਸੰਬਰ 1978 ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਪਹਿਲੀ ਲਘੂ-ਨਾਟ ਪੁਸਤਕ ‘ਅਰਬਦ ਨਰਬਦ ਧੁੰਧੂਕਾਰਾ’ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਪਰ ਅਜੇ ਤੱਕ ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਟ-ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ‘ਇੱਕ ਸਥਾਪਤ ਨਾਟਕਕਾਰ’ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪਹਿਚਾਣ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬਣ ਸਕੀ। ਤੇ ਇਹ ਪਹਿਚਾਣ ਸ਼ਾਇਦ ਅਜੇ ਇੱਕ ਦਹਾਕਾ ਹੋਰ ਨਾ ਬਣਦੀ ਜੇ ਮੈਂਨੂੰ ਮਾਰਚ 1979 ਵਿੱਚ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਟੈਗੋਰ ਥਿਏਟਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਨਾਟਕ ‘ਬਗਾਨੇ ਬੋਹੜ ਦੀ ਛਾਂ’ ਖੇਡਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਨਸੀਬ ਨਾ ਹੁੰਦਾ।

    ਗੱਲ ਇੰਜ ਹੋਈ ਕਿ ਸਾਲ 1979 ਦੇ ਫਰਵਰੀ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਥਮ ਨਾਟ-ਪੁਸਤਕ ‘ਅਰਬਦ ਨਰਬਦ ਧੁੰਧੂਕਾਰਾ’ ਛਪਣ ਉਪਰੰਤ ਇਸਦੀ ਇੱਕ ਕਾਪੀ ਸਾਡੇ ਨਾਮਵਰ ਲੇਖਕ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰਨ ਗਿਆ। ਮੈਂਨੂੰ ਨਾਟਕ ਲਿਖਣ ਤੇ ਮੰਚਣ ਵੱਲ ਰੁਚਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦਿਆਲ਼ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਬੜਾ ਪ੍ਰੇਰਨਾਮਈ ਰੋਲ਼ ਹੈ। ‘ਸੁਆਗਤ’ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹੀ ਲਿਖੀ ਸੀ। ਪੁਸਤਕ ਭੇਟ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਅਸੀਂ ਸਾਹਿੱਤਕ ਗੱਲਾਂ-ਬਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ। ਗੱਲਾਂ-ਬਾਤਾਂ ਕਰਦਿਆਂ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਮੈਂਨੂੰ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਚਾ (ਸ਼ਾਇਦ ‘ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ’ ) ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, “ਇਸ ਵਿੱਚ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਹੋ ਰਹੇ ਇੱਕ ਨਾਟਕ-ਮੇਲੇ ਬਾਰੇ ਇਸ਼ਤਹਾਰ ਐ, ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਨਾਟਕ ‘ਬਗਾਨੇ ਬੋਹੜ ਦੀ ਛਾਂ’ ਜ਼ਰੂਰ ਖੇਡਣਾ ਚਾਹੀਦੈ।’

    ਮੈਂ ਪਰਚਾ ਫੜ ਕੇ ਇਸ਼ਤਹਾਰ ਪੜ੍ਹਨ ਲੱਗਾ। ਇਹ ‘ਪੰਜਾਬੀ ਕਲਾ ਕੇਂਦਰ’ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵੱਲੋਂ ਸੀ ਤੇ ਇਸਦੇ ਕਰਤਾ ਧਰਤਾ ਐਚ ਐਸ ਭੱਟੀ (ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ) ਤੇ ਡਾ ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀ (ਕਨਵੀਨਰ) ਸਨ। ਡਾ ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮੈਂ ਜਾਤੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਾਨਦਾ ਪਰ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਕਾਲਜ-ਅਧਿਆਪਕ ਹੋਣ ਅਤੇ ਨਾਟਕੀ ਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਮੱਸ ਰੱਖਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਇਤਨਾ ਜ਼ਰੂਰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਟਕਕਾਰ ਹਨ। ਪਰ ‘ਇਹ ਭੱਟੀ ਕੌਣ ਹੈ?’ ਇਸ ਬਾਰੇ ਮੈਂਨੂੰ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਤਾ। ਮੈਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਜਿਹਾ ਹੁੰਦਿਆਂ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਮੇਰਾ ਨਾਟਕ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਕਿਸ ਨੇ ਖਿਡਾਉਨੈਂ? ਉਥੇ ਤਾਂ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਨਾਟਕਕਾਰਾਂ ਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਈ ਬੁਲਾਉਣਗੇ!’

    “ਵੱਡੇ-ਵੁੱਡੇ ਕਿਹੜਾ ਰੱਬ ਤੋਂ ਉਤਰੇ ਹੁੰਦੇ ਐ, ਆਪਣੇ ਵਰਗਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਈ ਵੱਡੇ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਐ। ਤੂੰ ਐਂਟਰੀ ਭੇਜਦੇ।’ ਤੇ ਮੈਂਨੂੰ ਬਹੁਤਾ ਹੀ ਅਣਮੰਨਿਆ ਜਿਹਾ ਦੇਖ ਕੇ ਉਹ ਫੇਰ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, “ਮੈਂ ਭੱਟੀ ਤੇ ਡਾਕਟਰ ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖਦੂੰ, ਤੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਜਾ ‘

    ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਐਨਾ ਕਹਿਣ ਨਾਲ਼ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਹੌਸਲਾ ਜਿਹਾ ਫੜ ਗਿਆ। “ਐਡਾ ਵੱਡਾ ਲੇਖਕ ਮੇਰੇ ਲਈ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖ ਦੇਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਕੌਣ ਇਨਕਾਰ ਕਰੂ?’ ਨਾਲ਼ ਦੀ ਨਾਲ਼ ਇੱਕ ਗੱਲ ਹੋਰ ਵੀ ਯਾਦ ਆ ਜਾਣ ਕਰ ਕੇ ਆਸ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਿਰਨ ਵੀ ਮੈਂਨੂੰ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਲੱਗੀ। ਪੰਜਾਬੀ ੌਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਯੂਥ ਫੈਸਟੀਵਲ ਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨਾਟਕ-ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਇਹ ਨਾਟਕ ਫਸਟ ਪੁਜੀਸ਼ਨ ਹਾਸਲ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਹੀ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਜੱਜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਜੱਜ ਡਾ: ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਵੀ ਸੀ। ਦੋਵੈਂ ਨਾਟਕ-ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵੇਲ਼ੇ ਨਾਟਕਾਂ ਤੋਂ ਬਾਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ‘ਇਤਨਾ ਵਧੀਆ ਨਾਟਕ ਲਿਖਣ ਤੇ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ’ ਮੈਂਨੂੰ ਵਧਾਈ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਕੀ ਪਤਾ ਨਾਟਕ ਦਾ ਨਾਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਹੀ ਡਾ ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਖੇਡਣ ਦੀ ਪਰਵਾਨਗੀ ਦੇ ਦੇਣ? , , , , , ਸੋ ਇਸ ਆਸ ਨਾਲ਼ ਵੀ ਮੈਂ ਐਂਟਰੀ ਭੇਜਣ ਦਾ ਮੰਨ ਬਣਾ ਲਿਆ ਤੇ ਵਾਪਿਸ ਆਪਣੇ ਘਰ ਆ ਕੇ ਐਂਟਰੀ ਭੇਜ ਵੀ ਦਿੱਤੀ। ਐਂਟਰੀ ਭੇਜਨ ਵੇਲ਼ੇ ਮੈਂ ਇਸ ਨਾਟਕ ਨੂੰ ਹੁਣ ਤੱਕ ਮਿਲੇ ਇਨਾਮਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਵੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਤੇ ਮੇਰੇ ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਮੇਰਾ ਇਹ ਨਾਟਕ ਇਸ ਨਾਟਕ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਲਈ ਪਰਵਾਨ ਵੀ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ।

    ਨਾਟਕ-ਮੇਲੇ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਂ ਸੀ --- ‘ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਪੰਜਾਬੀ ਡਰਾਮਾ ਫੈਸਟੀਵਲ’ ਤੇ ਇਹ ਨਾਟਕ-ਮੇਲਾ ਚਾਰ-ਰੋਜ਼ਾ ਸੀ। ਤਾਰੀਖਾਂ ਸਨ ---- 16, 17, 18. ਤੇ 19 ਮਾਰਚ, 1979. ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਦੋ-ਦੋ ਨਾਟਕ ਹੋਣੇ ਸਨ ਤੇ ਅਖੀਰਲੇ ਦਿਨ 19 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਇੱਕ। ਅਖੀਰਲਾ ਨਾਟਕ ‘ਸੁਹਣੀ ਮਹੀਂਪਾਲ’ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਓਪਨ ਏਅਰ ਥਿਏਟਰ ਵਿੱਚ ਹੋਣਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਨਾਟਕ ਟੈਗੋਰ ਥਿਏਟਰ ਵਿੱਚ ਖੇਡੇ ਜਾਣੇ ਸਨ। ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸੀ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਮ ਦੇ 5-30 ਵਜੇ (ਭਾਵੇਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਨਾਟਕ ਘੰਟਾ ਸਵਾ ਘੰਟਾ ਲੇਟ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਸਨ)। ਮੇਰੇ ਤੇ ਮੇਰੀ ਰੰਗਮ਼ੰਚ ਸੰਸਥਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਭਾਗ ਲੈ ਰਹੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਟੀਮਾਂ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਚੰਗੇ ਜਾਣੇ-ਪਹਿਚਾਣੇ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਂ ਸਨ। ਸ: ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ, ਹਰਪਾਲ ਟਿਵਾਣਾ, ਰਾਣੀ ਬਲਬੀਰ, ਰੂਸੀ ਨਾਚ-ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਰੀਨਾ ਦਿਆਲ ਆਦਿ। ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਾਂ ‘ਜੇ ਐਸ ਲਿਖਾਰੀ’ ਅਜਿਹਾ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸੁਣਿਆ। ਰੀਨਾ ਦਿਆਲ ਵੱਲੋਂ ਬੈਲੇ-ਨਾਟਕ ‘ਲੂਣਾ’ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਸੀ, ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ‘ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਮੁੱਲ’, ਟਿਵਾਣਾ ਜੀ ਨੇ ਡਾ: ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਚਿਤ ‘ਰਾਮ ਲ੍ਹੀਲਾ’ ਖੇਡਣੀ ਸੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਕਲਾ ਕੇਂਦਰ ਬੰਬਈ ਵੱਲੋਂ ਨਾਟਕ ‘ਅਸੀਂ ਮੜ੍ਹੀਆਂ ਦੇ ਨਹੀਂ ਗੀਤ’ ਦੀ ਪਰਦਰਸ਼ਨੀ ਹੋਣੀ ਸੀ ਤੇ ਰਾਣੀ ਬਲਬੀਰ ਵੱਲੋਂ ‘ਸੁਹਣੀ ਮਹੀਂਵਾਲ’। ਇੱਕ ਦਿਨ ਲਿਟਲ ਆਰਟਸ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵੱਲੋਂ ਜੇ ਐਸ ਲਿਖਾਰੀ ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨਾ ਹੇਠ ਹਰਸਰਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਟਕ ‘ਨਜ਼ਾਮ ਸੱਕਾ’ ਵੀ ਖੇਡਿਆ ਜਾਣਾ ਸੀ।

    ਸਾਡਾ ਨਾਟਕ ਦੂਜੇ ਦਿਨ, ਜਾਨੀ 17 ਮਾਰਚ, ਨੂੰ ਖੇਡਿਆ ਜਾਣਾ ਸੀ ਪਰ ਸਾਡੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਘਬਰਾਹਟ ਵਾਲ਼ੀ ਗੱਲ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਸਾਡੇ ਨਾਲ਼ ਸਾਥੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਪ੍ਹਸਿੱਧ ਨਾਟ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸ੍ਰੀ ਹਰਪਾਲ ਟਿਵਾਣਾ ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨਾ ਹੇਠ ਡਾ: ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਟਕ ‘ਰਾਮ ਲ੍ਹੀਲਾ’ ਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਿੱਡਾ ਵੱਡਾ ਨਾਟਕਕਾਰ, ਓਡਾ ਵੱਡਾ ਹੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ! ਸਾਡਾ ਦਿਲ ਧੜਕ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਲੱਤਾਂ ਕੰਬ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੈਂ ਹੀਣ-ਭਾਵਨਾ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸਾਂ। ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾਡੀ ਪਹਿਲੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਸੀ। ਟੈਗੋਰ ਥਿਏਟਰ ਦਾ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਹਿਸਾਬ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆ ਰਿਹਾ, ਬਾਕੀ ਤਾਂ ਆਉਣਾ ਹੀ ਕੀ ਸੀ? ਉਤੋਂ ਭਿਆਨਕ ਗੱਲ ਇਹ ਕਿ ਟਿਵਾਣਾ ਜੀ ਨੇ ਮੰਚ ਉਤੇ ਬੜਾ ਭਾਰੀ ਇੱਕ ਸੈਟ (ਰਾਜਾ ਦਸਰਥ ਦਾ ਮਹਿਲ) ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵੇਖ ਰਹੇ ਸਾਂ। ‘ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕੁੱਝ ਵੀ ਹੁੰਦੈ?’ ਅਸੀਂ ਸੋਚ-ਸੋਚ ਹਰਾਨ ਵੀ ਹੋ ਰਹੇ ਸਾਂ ਤੇ ਅੰਦਰੋਂ ਹਿੱਲ ਵੀ ਰਹੇ ਸਾਂ। ਇੱਕ ਗੱਲ ਹੋਰ ਵੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ੀ ਸੀ। ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕਾਂ, ਆਲੋਚਕਾਂ ਤੇ ਬੁਧੀਮਾਨਾ ਦਾ ਹੜ੍ਹ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ, ਡਾਕਟਰ ਅਤਰ ਸਿੰਘ, ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਆਨੰਦ, ਡ: ਹਰਚਰਨ ਸਿੰਘ, ਬਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹਮਦਰਦ, ਹਰਭਜਨ ਹਲਵਾਰਵੀ, ਡਾ: ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ, ਡਾ: ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸਿਰਜਣਾ ਆਦਿ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਵਿਦਵਾਨ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ। ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਥਿਏਟਰ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਲੱਗ-ਭਗ ਸਾਰੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵੀ ਆਏ ਹੋਏ ਸਨ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਧਿਆਪਕ ਵੀ। ਇਹ ਲੋਕ ਤਾਂ ਵੱਡਿਆਂ-ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਐਸੀ ਦੀ ਤੈਸੀ ਫੇਰ ਦਿੰਦੇ ਐ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਹੈ ਹੀ ਕੀ ਸੀ? ‘ਤੂੰ ਤਾਂ ਪੰਗਾ ਲੈ ਲਿਆਂ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਆਂ!’ ਅੰਦਰੋਂ ਧੱਕ-ਧੱਕ ਕਰਦਾ ਦਿਲ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਇਸ ਗਲ਼ਤੀ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪਰ ਫਸੀ ਨੂੰ ਫੜਕਣ ਕੀ? ਭੋਗ ਮਨਾ ਚੁੱਪ ਕਰ ਕੇ, ਲਿਖੀਆਂ ਲੇਖ ਦੀਆਂ!

    ਖੈਰ ਜੀ, ਆਪਾਂ ਗੱਲ ਨੂੰ ਲਗਾਮ ਪਾਈਏ। ਡੇਢ ਕੁ ਘੰਟੇ ਦੀ ਦੇਰੀ ਨਾਲ਼ ਟਿਵਾਣਾ ਜੀ ਦਾ ਨਾਟਕ ਸ਼ਾਮ ਦੇ 7 ਕੁ ਵਜੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਕੋਈ 9 ਵਜੇ ਜਾ ਕੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਇਆ। ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਸਾਰਾ ਨਾਟਕ ਵੇਖ ਨਾ ਸਕੇ (ਇੱਕ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਨਾਟਕ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨੀ ਸੀ ਤੇ ਦੂਜੇ ਵੇਖਣ ਦਾ ਹੀਂਆਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪੈਂਦਾ) ਨਾਟਕ ਦੇ ਅੰਤ ‘ਤੇ ਜਦ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੀਆਂ ਤਾੜੀਆਂ ਵੱਜੀਆਂ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਪਰਦਾ ਡਿਗ ਪਿਆ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਤਾੜੀਆਂ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਹੋਰ ਪੈਰੋਂ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਸੱਚ ਹੈ ‘ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਚੂਹਿਆਂ ਨੂੰ ਨੀ ਟਪੂਸੀਆਂ ਮਾਰਨੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ!’ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਇਹ ਪਤਾ ਕਰਨ ਆਇਆ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਸਟੇਜ ਕਦ ਕੁ ਮਿਲੂ ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਟਿਵਾਣਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਹਿਚਾਣ ਕਰਵਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਅਦਾਕਾਰ ਕਿਹੜਾ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਨ? ਲੱਗ-ਭਗ 35-40! (ਧੰਨ ਨੇ ਟਿਵਾਣਾ ਜੀ ਜਿਹੜੇ ਐਨੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਭ ਲੈਂਦੇ ਨੇ! ਇਥੇ ਤਾਂ 10-12 ਹੀ ਪੈਰ ਨੀ ਲੱਗਨ ਦਿੰਦੇ!) ਫੇਰ, ਟਿਵਾਣਾ ਜੀ ਦਾ ਜਾਣ-ਪਹਿਚਾਣ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼? ਕਲਾਕਾਰ ਦੀ ਕਲਾ ਦੀ ਪੂਰੀ ਮਹਿਮਾ, ਪੂਰਾ ਇਤਿਹਾਸ! ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਅਨਾੜੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ! ਨਾਟਕ ਖੇਡਿਆ ਤੇ ਭੱਜ ਕੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾ ਵੜੇ! ਜਿਵੇਂ ਨਾਟਕ ਨਾ ਖੇਡਿਆ ਹੋਵੇ, ਕੋਈ ਗੁਨਾਹ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ!

    ਨਾਟਕ ‘ਰਾਮ ਲ੍ਹੀਲਾ’ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਜਾਣ ਪਹਿਚਾਣ ਕਰਵਾਉਣ ਉਤੇ ਬਹੁਤਾ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 20-25 ਮਿੰਟ ਤਾਂ ਲੱਗ ਹੀ ਗਏ ਹੋਣਗੇ। ਫੇਰ ਅਜੇ ਮੰਚ ਤੋਂ ਸੈਟ ਹਟਾਉਣਾ ਬਾਕੀ ਸ਼ੀ। ਡਰਦੇ-ਡਰਦੇ ਮੈਂ ਟਿਵਾਣਾ ਜੀ ਨੂੰ ‘ਜ਼ਰਾ ਛੇਤੀ’ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਬੜੇ ਉਤਸ਼ਾਹ-ਜਨਕ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਬੋਲੇ, “ਉਇ ਹੁਣੇ ਚੱਕ ਦਿੱਨੇ ਐਂ ਛੋਟੇ ਭਾਈ! ਤੂੰ ਹੋਰ ਦੱਸ, ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਲੋੜ ਤਾਂ ਨੀ?’ ਫੇਰ ਆਪਣੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, “ਉਇ ਮੁੰਡਿਉ! ਸੈਟ ਜਲਦੀ ਹਟਾਉ ਬਈ, ਔਲਖ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸੈਟ ਲਗਾਉਨੈਂ!’ ‘ਸੈਟ ਲਗਾਉਣ’ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਜਿਹਾ ਹੋਇਆ। ਮੈਂ ਕਿਹੜਾ ਸੈਟ ਲਗਾਉਣਾ ਸੀ? ਮੇਰੇ ਕ਼ੋਲ਼ੇ ਤਾਂ ਇੱਕ ਟੁੱਟੀ-ਜੀ ਮੰਜੀ ਸੀ ਤੇ ਇੱਕ ਨਿੱਕਾ-ਜਿਆ ਖੁੰਢ! ਮੈਂ ਤਾਂ ‘ਛੇਤੀ ਕਰਨ’ ਵਾਸਤੇ ਬਸ ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸਾਂ ਬਈ ਜੇ ਨਾਟਕ ਜਲਦੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਨਾਟਕ ਵੇਖਣ ਲਈ ਵੀ ਇੱਕ-ਅੱਧਾ ਦਰਸ਼ਕ ਬਚ ਜਾਵੇ! ਸਿਆਲ਼ਾਂ ਦੀ ਰੁੱਤ, ਰਾਤ ਦੇ 9-30 ਵਜੇ! ਨਾਟਕ ਵੇਖਣ ਕਿਹੜਾ ਭੜੂਆ ਰੁਕੂ? ਤੇ ਫੇਰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦਾ ਦਰਸ਼ਕ? ਰਾਮ-ਰਾਮ ਕਰੋ ਜੀ!

    ਲਉ ਜੀ, ਸੈਟ ਹਟਾਉਂਦਿਆਂ-ਕਰਦਿਆਂ ਰਾਤ ਦੇ 10 ਵਜ ਗਏ। ਸੈਟ ਮੇਖਾਂ ਲਾ-ਲਾ ਫਿੱਟ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪੁੱਟਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕੁੱਝ ਮੇਖਾਂ ਫਿਰ ਵੀ ਰਹਿ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੇ ਇੱਟਾਂ ਮਾਰ-ਮਾਰ ਖੁੰਢੀਆਂ ਕੀਤਾ ਤੇ ਫੇਰ ਉਹਨਾਂ ਉਤੇ ਉਹੀ ਇੱਟਾਂ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀਆਂ ਤਾਂ ਂਜੋ ਕਿਸੇ ਨੰਗ-ਪੈਰੀਏ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਪੈਰ ਲਹੂ-ਲਹਾਣ ਨਾ ਹੋ ਜਾਣ। ਮੇਖਾਂ ਪੁੱਟਣ ਤੇ ਖੁੰਢੀਆਂ ਕਰਨ ‘ਤੇ 10-15 ਮਿੰਟ ਲੱਗ ਗਏ ਤੇ ਸਾਡਾ ‘ਸੈਟ’ ਲਾਉਣ ‘ਤੇ ਸਾਰੇ ਪੰਜ ਮਿੰਟ।

    ਨਾਟਕ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਦਰਸ਼ਕ-ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਨਿਗਾਹ ਮਾਰੀ। ਵਾਹ ਰੇ ਸਾਡੀ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ! ਇਹ ਤਾਂ ਪੂਰੇ ਦਾ ਪੂਰਾ ਫੁੱਲ ਐ! ? ਬਸ, ਜਿਹੜੇ ਦਰਸ਼ਕ ਟਿਵਾਣਾ ਜੀ ਦੇ ਨਾਟਕ ਦੁਰਾਨ ਬਿਨਾ ਕੁਰਸੀਆਂ ਪਾਸਿਆਂ (ਸਾਈਡਾਂ) ‘ਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਸਨ, ਓਨੇ ਕੁ ਹੀ ਘੱਟ ਸਨ। ਕੁਰਸੀਆਂ ਪੂਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪੂਰੀਆਂ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਬਸ, 5-10 ਦਰਸ਼ਕ ਹੀ ਖੜ੍ਰੇ ਸਨ। (ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਜਦ-ਕਦ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਨਾਟਕ ਕਰਨ ਜਾਈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੇਖ ਕੇ ਰੋਣ ਨਿਕਲ਼ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ 17 ਮਾਰਚ ਵਾਲ਼ੀ ਉਹ ਰਾਤ ਮੱਲੋ-ਮੱਲੀ ਯਾਦ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ)। ਨਾਟਕ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਜਦ ਮੈਂ ਲਾਇਟਾਂ ‘ਓਪਰੇਟ’ ਕਰਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ਼ ਉਪਰ ਜਾਣ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਘਬਰਾਇਆ-ਜਿਹਾ ਮੇਰੇ ਕੋਲ਼ ਅਇਆ ਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, ‘ਪਰੋਫੈਸਰ ਸਹਿਬ, ਪਲੀਜ਼ ਇੱਕ ਵਾਰੀਂ ਮੈਂਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸ ਦਿਉ ਕਿ ਮੈਂ ਕਿਧਰ ਦੀ ਵੜਨੈਂ, ਕਿਧਰ ਦੀ ਨਿਕਲਨੈਂ?’ ਦੂਜਾ ਕਲਾਕਾਰ ਉਹਦੀ ਬਾਂਹ ਫੜ ਕੇ ਘਸੀਟਦਾ ਹੋਇਆ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, ‘ਆ-ਜਾ, ਮੈਂ ਦਸਦੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਿਧਰ ਦੀ ਵੜਨੈਂ, ਕਿਧਰ ਦੀ ਨਿਕਲਨੈਂ। ਪਰੋਫੈਸਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਨਾ ਪੁੱਛ, ਇਹ ਗਲ਼ਤ ਦੱਸ ਦੇਣਗੇ।’ ਤੇ ਮੈਂ ਲਾਈਟਾਂ ‘ਓਪਰੇਟ’ ਕਰਨ ਲਈ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਲਾਈਟਾਂ ਮੈਂ ਤਾਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਓਪਰੇਟ ਕਰਨੀਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਕੰਮ ਤਾਂ ਟੈਗੋਰ ਥਿਏਟਰ ਦੇ ਲਾਈਟਾਂ ਵਾਲ਼ੇ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਨੇ ਹੀ ਕੀਤਾ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਕੁੱਝ ਵਿਸ਼ੇਸ ਸਿਚੂਏ-ਨਾ ਦਸਦਾ ਰਿਹਾ। ਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਇੱਕ ਰੰਗਕਰਮੀ, ਸ਼ਾਇਦ ਕੰਵਲ ਵਿਦਰੋਹੀ, ਨੇ ਹੀ ਮੇਰੀ ਬਹੁਤੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।

    ਸੌ ਗਜ਼ ਰੱਸਾ ਸਿਰੇ ‘ਤੇ ਗੰਢ, 10 ਵਜ ਕੇ 5 ਕੁ ਮਿੰਟ ਉਤੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣਾ ਨਾਟਕ ਖੇਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਨਾਟਕ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਨੂੰ ਅਜੇ 3-4 ਮਿੰਟ ਹੀ ਹੋਏ ਸਨ, ਸਾਡੇ ਚੰਗੇ ਭਾਗਾਂ ਨੂੰ, ਨਾਟਕ ਵਿਚਲੇ ਪੀਤੇ ਅਮਲੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਡਾਇਲਾਗ ਉਤੇ ਹੀ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਤਾੜੀਆਂ ਤੇ ਹਾਸੇ ਦੀਆਂ ਫੁਹਾਰਾਂ ਲਾ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਉਸ ਤੋਂ 2 ਕੁ ਮਿੰਟ ਬਾਦ ਫੇਰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਕਰਮ। ਬਸ ਫੇਰ ਕੀ ਸੀ? ਮੇਰੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਘਬਰਾਹਟ ਤਿੱਤਰ--ਬਿਤਰ! ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਡਿੱਕ-ਡੋਲੇ ਖਾਂਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪੈਰ ਫੜ ਗਿਆ ਤੇ ਅਗਲੇ ਹਰ ਪਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅਭਿਨੈ ਵਿੱਚ ਨਿਖ਼ਾਰ ਆਉਣ ਲੱਗਾ। ਤੇ ਇਸ ਬਾਦ ਨਾਟਕ ਦੀ ਹਰ ਸਿੱਚੂਏਸ਼ਨ, ਹਰ ਡਾਇਲਾਗ ਉਤੇ ਉਹ ਹੁੰਗਾਰਾ ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਕਰਮ ਆਉਣ ਲੱਗਾ ਜਿਸਦੀ ਮੈਂ ਨਾਟਕ ਸਿਰਜਣ ਵੇਲ਼ੇ ਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵੇਲ਼ੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਚੰਦ ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਜਿਹਾ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਦੇ ਰੰਗਮੰਚੀ ਮਾਹੌਲ ਸਿਰਜਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਕਿਸੇ ਪਾਤਰ ਦੇ ਐਗਜ਼ਿਟ ਕਰਨ ਵੇਲ਼ੇ ਤਾਂ ਤਾੜੀਆਂ ਮਾਰੀਆਂ ਹੀ ਮਾਰੀਆਂ, ਦਰਸ਼ਕ ਅੱਗੋਂ ਨਵੇਂ ਪਾਤਰ ਦੇ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਵੇਲ਼ੇ ਵੀ ਤਾੜੀਆਂ ਮਾਰਨ ਲੱਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਯਕੀਨ ਹੋਗਿਆ ਹੋਵੇ ਕਿ ਇਹ ਆਉਣ ਵਾਲ਼ਾ ਕਲਾਕਾਰ ਪਹਿਲੇ ਕਲਾਕਾਰ ਨਾਲ਼ੋਂ ਵੀ ਵੱਖਰਾ ਤੇ ਲਾ-ਜਵਾਬ ਹੋਵੇਗਾ। ਅਜਿਹਾ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵੇਖਿਆ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਪਿਛੋਂ ਕਦੇ ਫੇਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ। ਬਸ, ਕੁਦਰਤ ਹੀ ਦਿਆਲ ਹੋ ਗਈ ਸੀ! ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੀਆਂ ਤਾੜੀਆਂ ਅਤੇ ਹੁਲਾਸਮਈ ਹੁੰਗਾਰੇ ਸਦਕਾ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਗਲਾ ਡਾਇਲਾਗ ਬੋਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਲਾਤਮਕ-ਠਹਿਰਾਉ (ਆਰਟਿਸਟਿਕ ਪਾਜ਼) ਦੀ ਲੋੜ ਪਿਆ ਕਰੇ। ਨਾਟਕ ਦੀ ਖੇਡਣ-ਸਮਾਂ ਕੁਲ 45 ਕੁ ਮਿੰਟ ਦਾ ਸੀ ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਖੇਡਣ ਨੂੰ ਲੱਗੇ 54-55 ਮਿੰਟ। 10 ਵਜ ਕੇ 5 ਮਿੰਟ ‘ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਨਾਟਕ ਰਾਤ ਦੇ ਪੂਰੇ 11 ਵਜੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਇਆ। ਤੇ ਜਦ ਖ਼ਤਮ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਫੇਰ ਨਾ-ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਵ਼ਾਲੀਆਂ ਲੰਬੀਆਂ ਇੱਕ-ਸੁਰੀ ਸੰਗੀਤਮਈ ਤਾੜੀਆਂ!

    ਹੁਣ ਅਗਲੀ ਗੱਲ ਸੁਣਨ ਵਾਲ਼ੀ ਹੈ। ਹੋਣਾ ਤਾਂ ਇਹ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ ਕਿ ਨਾਟਕ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਮੈਂ ਸਟੇਜ ਦੇ ਅੱਗੇ ਆਉਂਦਾ ਤੇ ਆਪਣੀ ਤੇ ਆਪਣੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਹਿਚਾਣ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਪਰ ਇੱਕ ਤਾਂ ਅਜਿਹਾ ਅਸੀਂ ਕਦੇ ਘੱਟ-ਵੱਧ ਹੀ ਕੀਤਾ ਸੀ (ਸਿਰਫ ਨਾਟਕ-ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ), ਤੇ ਦੂਜੇ ਨਾਟਕ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬੇਹੱਦ ਪਸੰਦ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਸਦਕਾ ਕਮਲ਼ੇ-ਜਿਹੇ ਹੋਏ ਅਸੀਂ ਝੱਟ-ਪੱਟ ਹੀ ਪਿੱਛੇ ਗਰੀਨ ਰੂਮਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ ਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਪੇਂਡੂਆਂ ਵਾਂਗੂੰ ਕਿਲਕਾਰੀਆਂ ਮਾਰਨ। ਉਧਰੌਂ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਵਾਜ਼ੇ ਆ ਰਹੇ ਸਨ, “ਨਾਟਕ ਦੇ ਲੇਖਥ ਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਨੂੰ ਸਟੇਜ ‘ਤੇ ਲੈ ਕੇ ਆਉ! ਨਾਟਕ ਦੇ ਲੇਖਕ ਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਨੂੰ ਸਟੇਜ ‘ਤੇ ਲੈ ਕੇ ਆਉ!’ ਪਰ ਸਾਨੂੰ ਆਵਾਜਾਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸੁਣਾਈ ਦੇ ਰਹੀਆ। ਥੋੜ੍ਹੇ ਚਿਰ ਪਿੱਛੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਵਿਦਵਾਨ ਆਲੋਚਕ ਤੇ ਐਮ ਏ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਦੇ ਮੇਰੇ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਅਧਿਆਪਕ ਡਾ: ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਪਿੱਛੇ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਅਪਣਤੀ ਜਿਹੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਮੈਂਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, “ਕਮਲਿਆਂ ਬੰਦਿਆ, ਇੱਥੇ ਆ ਵੜਿਆ, ਓਧਰ ਦਰਸ਼ਕ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਤੇ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਮਾਰੀਂ ਜਾ ਰਹੇ ਨੇ! ਜਾਣ-ਪਹਿਚਾਣ ਨੀ ਕਰਵਾਉਣੀ ਆਪਣੀ?’ ਤੇ ਮੇਰੀ ਬਾਂਹ ਫੜ ਕੇ ਤੁਰ ਪਏ। ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਤਾੜੀਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤੀ। ਨਾਟਕ ਦੀ ਵਧੀਆ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਸਦਕਾ ਮੈਂ ਬਿਨਾ-ਸ਼ੱਕ ਬਹੁਤ ਖ਼ੁਸ਼ ਸਾਂ ਪਰ ਤਾੜੀਆਂ ਦੀ ਗੁੰਜ-ਗਜਾਹਟ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਇਤਨਾ ਘਬਰਾ ਤੇ ਸੰਗ ਗਿਆ ਕਿ ਮੇਰੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ ਤੇ ਮੈਂ ਇੱਕ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਮੂੰਹੋਂ ਕੱਢ ਨਾ ਸਕਿਆ । ਇਸ ਕਸੂਤੀ ਸਥਿੱਤੀ ਵਿਚੋਂ ਡਾ: ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹੀ ਮੈਂਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ। ਉਹ ਅਗਾਂਹ ਹੋ ਕੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਮੁਖ਼ਾਤਿਬ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਬੋਲਣ ਲੱਗੇ, “ਇਸ ਨਾਟਕ ਦਾ ਲੇਖਕ ਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਮੇਰਾ ਇੱਕ 13-14 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਐਮ ਏ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਮੇਰਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ ਤਾਂ ਪੜ੍ਹਈ ਵਿੱਚ ਮਿਡਿਉਕਰ ਕਿਸਮ ਦਾ ਸੀ ਤੇ ਬੜਾ ਹੀ ਸੰਗਾਊ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੀ ਕਲਾ-ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਇਜ਼ਹਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਮੈਂ ਇਸਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਅੱਜ ਉਸਦਾ ਲਿਖਿਆ ਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਨਾਟਕ ‘ਬਗਾਨੇ ਬੋਹੜ ਦੀ ਛਾਂ’ ਵੇਖ ਕੇ ਜਿਥੇ ਮੈਂਨੂੰ ਆਪਣੀ ਉਸ ‘ਨਾ-ਪਹਿਚਾਣੀ’ ਦਾ ਅਫਸੋਸ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਉਥੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਮਾਣ ਵੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰਾ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਵੇਕਲੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਨਾਟਕਕਾਰ ਬਣ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਇਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਜਿਥੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸਾਹਿਤਕ ਵਿਧਾਵਾਂ ਤੋਂ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਸਾਂ ਉਥੇ ਨਾਟਕ-ਵਿਧਾ ਵੱਲੋਂ ਬੜਾ ਨਿਰਾਸ ਤੇ ਉਦਾਸੀਨ ਸਾਂ। ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਉਹ ਨਿਰਾਸਾ ਤੇ ਉਦਾਸੀਨੀਤਾ ਇੱਕ ਬੜੀ ਆਸਾ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਦਾਅਵੇ ਨਾਲ਼ ਆਖਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਅੱਜ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਤੇ ਇਸ ਤਬਦੀਲੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ ਨਾਟਕ ‘ਬਗਾਨੇ ਬੋਹੜ ਦੀ ਛਾਂ’ ਤੇ (ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਲੰਬੀ ਬਾਂਹ ਕਰ ਕੇ) ਇਸਦਾ ਲੇਖਕ ਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ------ ਮੇਰਾ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਔਲਖ!’ (ਹੇ ਮੇਰੀ ਆਤਮਾ! ਮੇਰੇ ਕੋਲ਼ੋਂ ਉਹ ਕੁੱਝ ਹੀ ਲਿਖਵਾਈਂ ਜੋ ਕੁੱਝ ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੇਰੇ ਗੁਰੂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ!) ਬਸ ਫੇਰ ਕੀ ਸੀ? ਹਰਾਨੀ ਦੀ ਹੱਦ! ਸਾਰੇ ਦਰਸ਼ਕ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਗਏ! ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਲਗਾਤਾਰ ਲੰਬੀਆਂ ਤੇ ਬੇਰੋਕ ਹਾਲ-ਗੂੰਜਾਉਂਦੀਆਂ ਤਾੜੀਆਂ! ਤੇ ਫਿਰ ਇਸ ਪਿਛੋਂ ਪਰਸੰਸਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਸਟੇਜ ਉਤੇ ਆ ਚੜ੍ਹੀ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੈਂਨੂੰ ਤੇ ਮੇਰੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਜੱਫੀਆਂ ਵਿੱਚ ਘੁੱਟ-ਘੁੱਟ ਵਧਾਈਆਂ ਦੇਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਅਜੀਬ ਗੱਲ ਇਹ ਕਿ ਨਾਟਕ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੇ ਮੇਰੀ ਤੇ ਮੇਰੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਹਿਚਾਣ ਕਰਵਾਏ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਦ ਵੀ ਦਰਸ਼ਕ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਤੁਰੇ! ਕਿੱਨਾ ਚਿਰ ਨਾਟਕ ਸੰਬੰਧੀ ਗੱਲਾਂਬਾਤਾਂ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਕੋਈ ਸਾਢੇ ਗਿਆਰਾਂ ਵਜੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਪਰਤੇ।

    ਕਹਾਣੀ ਇਥੇ ਹੀ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਦੂਜੇ ਦਿਨ (18 ਮਾਰਚ) ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਕਲਾ ਕੇਂਦਰ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਕਨਵੈਂਸ਼ਨ ਦਾ ਪਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਦਵਾਨ ਆਲੋਚਕਾਂ, ਲੇਖਕਾਂ, ਨਾਟਕਕਾਰਾਂ ਤੇ ਰੰਗ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ‘ਪੰਜਾਬੀ ਰੰਗਮੰਚ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਤੇ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ’ ਉਤੇ ਡੂੰਘਾ ਵਿਚਾਰ-ਵਿਟਾਂਦਰਾ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਜਦ ਮੈਂ ਸਵੇਰੇ ਕਨਵੈਂਸ਼ਨ ਵਾਲ਼ੀ ਥਾਂ ‘ਤੇ ਪੁੱਜਿਆ ਤਾਂ ਗੇਟ ਕੋਲ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਮੰਨੇ-ਪਰਵੰਨੇ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਲੇਖਕ ਤੇ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਆਲੋਚਕ ਸਵਰਗੀ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ ਕੁੱਝ ਨੌਜਵਾਨ ਲੇਖਕਾਂ ਨਾਲ਼ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਮੈਂਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਉਹ ਬੋਲੇ, “ਬਈ ਔਲਖ, ਰਾਤ ਤੂੰ ਮੈਂਨੂੰ ਮੇਰੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਯਾਦ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤੇ! ਨਾਟਕ ਵੇਖਦਾ-ਵੇਖਦਾ ਮੈਂ ਕਈ ਵਾਰ ਰੋਇਆ! ਉਹ ਵੀ ਤੇਰੇ ਨਾਟਕ ਦੇ ਗੱਜਣ ਤੇ ਗੁਰਨਾਮ ਕੁਰ ਵਾਂਗ ਹੀ ਲੜਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ!’ ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਦੱਸੋ, ਐਡੇ ਵੱਡੇ ਲੇਖਕ ਦੀ ਐਡੀ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ ਨਵਾਂ ਤੇ ਨਿੱਕਾ ਲੇਖਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ-ਭਰ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੁੱਲ ਸਕਦਾ ਹੈ?

    ਫੇਰ ਮਿਲ ਗਏ ਡਾ: ਅਤਰ ਸਿੰਘ। ਉਹਨਾਂ ਮੇਰੀ ਬਾਂਹ ਫੜੀ ਤੇ ਚੁੱਪ-ਚਪੀਤੇ ਸਮਾਗਮ ਵਾਲੇ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਏ। ਉਥੇ ਪਹਿਲੀ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਾਇਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਡਾ: ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਜੀ ਬੈਠੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਮੈਂਨੂੰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਡਾ: ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, “ਇਸ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਥਿਏਟਰ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਜਾਉ!’ ਡਾ: ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪਤਾ ਹੈ ਕੀ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ? ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਬੋਲੇ, “ਆ-ਜੇ, ਕੱਲ੍ਹ ਹੀ ਆ ਕੇ ਂਜੋਆਇਨ ਕਰ ਲਵੇ।’ ਹੇ ਮੇਰੇ ਮਾਲਕਾ! ਨਾਟਕ ਤੇ ਰੰਗਮੰਚ ਦਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁੱਲ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਬੰਦੇ ਹੈ-ਗੇ ਸਾਡੇ ਵਿਦਿਅਕ ਜਗਤ ਵਿਚ? ! ਮੇਰੇ ਤਾਂ ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਯਕ਼ੀਨ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆ ਰਿਹਾ! ਉਧਰ ਮੇਰੀ ਤੇ ਮੇਰੀ ਰੰਗਮੰਚ-ਜੀਵਨ-ਸਾਥਨ ਮਨਜੀਤ ਦੀ ‘ਸਿਆਣਫ’ ਵੇਖੋ। ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ‘ਵਿਚਾਰ’ ਤੋਂ ਬਾਦ ਅਸੀਂ ਇਸ ਸਿੱਟੇ ‘ਤੇ ਪੁੱਜੇ -- “ਇੱਕ ਤਾਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਜਾਣ ਨਾਲ਼ ਆਪਣੀਆਂ ਰੰਗਮੰਚ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ‘ਤੇ ਉਲ਼ਟਾ ਅਸਰ ਪਏਗਾ, (ਮਤਲਬ ਸਾਡੇ ਪੇਂਡੂ ਰੰਗਮੰਚ ਨੂੰ ਪੇਂਡੂ ‘ਫਿਡਿੰਗ’ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗੀ) ਤੇ ਦੂਜੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ‘ਪਾਲੇਟਿਕਸ’ ਆਪਣੀ ਪੇਂਡੂ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦੇ ‘ਲੋਟ’ ਨੀ ਬੈਠਣੀ, ਇਸ ਲਈ ਰਹਿਣ ਹੀ ਦੇਈਏ। ਤਨਖਾਹ ਤੇ ਰੁਤਬੇ ਦਾ ਕੀ ਐ, ਆਪਾਂ ਕਿਹੜਾ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਬਣਨੈਂ? ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਤਰਖਾਹ ਨਾਲ਼ ਵਧੀਆ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਹੋਈ ਜਾਂਦੈ, ਇਸ ਲਈ ਕੀ ਕਰਾਂਗੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਜਾ ਕੇ, ਛਡੋ ਪਰੇ।’ ਸੋ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਤੇ ਆਪਣੀ ‘ਘਰ ਵਾਲ਼ੀ’ ਦੀ ‘ਦੂਰ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ’ ਸਦਕਾ 35 ਸਾਲ ਇੱਕ ਪੇਂਡੂ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਹੀ ‘ਪੇਂਡੂ ਰੰਗਮੰਚ ਦੀ ਫੀਡਿੰਗ’ ਲੈਂਦਾ ਰਿਹਾ।

    ਫੇਰ ਮਿਲ ਗਏ ਭਾਗ ਸਿੰਘ। ਉਹੀ ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪਬਲਿਕ ਰਿਲੇਸ਼ਨਜ਼ ਮਹਿਕਮੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਰੰਗਮੰਚ ਦੀ ਇਕੋ ਸਮੇਂ ਇਕੱਠਿਆਂ ਹੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਮਹਿੰਦੀ-ਰੰਗੀ ਦਾੜ੍ਹੀ ਵਾਲ਼ੇ ਇਸ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਾਨਦਾ। ਮੇਰਾ ਹੱਥ ਫੜਿਆ ਤੇ ਹਾਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਲੈ ਆਇਆ। ਜੇਬ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਲੰਬਾ-ਸਾਰਾ ਕਾਗਜ਼ ਕੱਢਿਆ ਤੇ ਬੋਲਿਆ, “ਇੱਕ ਅਰਜ਼ੀ ਲਿਖ।’ ਮੈਂ ਨਾਸ਼ਸਮਝੀ ਵਿੱਚ ਵਿਟ-ਵਿਟ ਉਹਦੇ ਮੂੰਹ ਵੱਲ ਝਾਕਨ ਲੱਗਾ। ਕਹਿੰਦਾ, “ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਬੋਲਦਾ ਹਾਂ, ਲਿਖੀ ਚੱਲ।’ ਤੇ ਮੈਂ ਲਿਖਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਨੂੰ ਗਰਾਂਟ ਲਈ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਸੀ। ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਸਾਡੀ ਰੰਗਮੰਚੀ ਸੰਸਥਾ ‘ਲੋਕ ਕਲਾ ਮੰਚ’ ਮਾਨਸਾ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਦੀ ਗਰਾਂਟ ਮਿਲ ਗਈ! ਅੱਛਾ, ਸਰਕਾਰ ਵੀ ਨਾਟਕ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਦਿੰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਐ? ਇਸ ਤੱਥ ਦਾ ਤਾਂ ਮੈਂਨੂੰ ਉਸ ਦਿਨ ਹੀ ਪਤਾ ਲੱਗਾ।

    ਇਸ ਪਿੱਛੋਂ ਦੋ ਮਾਡਰਨ ਜਿਹੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਮੈਂਨੂੰ ਲਭਦੀਆਂ-ਲਭਦੀਆਂ ਮੇਰੀ ਵੱਲ ਆਉਂਦੀਆਂ ਦਿਸੀਆਂ। ਇਹ ਦੋ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ, ‘ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ’ ਤੇ ‘ਪੈਟ੍ਰੀਆਟ’, ਦੀਆਂ ਪੱਤਰਕਾਰ-ਕੁੜੀਆਂ ਸਨ। ਇੱਕ ਦਾ ਨਾਂ ਸੀ ਨਿਰੂਪਮਾ ਦੱਤ ਤੇ ਦੂਜੀ ਦਾ ਨਾਂ ਮੈਂ ਇਸ ਵਕ਼ਤ ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਕਹਿਣ ਲੱਗੀਆਂ,’ ਤੁਹਾਡੀ ਇੰਟਰਵਿਊ ਲੈਣੀ ਐਂ।’ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਲਜਾ ਕੇ ਇੰਟਰਵਿਊ ਲਈ ਗਈ। ਲੈ ਕੇ ਫੇਰ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀਆਂ, “ਆਪਣੇ ਇਸ ਨਾਟਕ ਦੀਆਂ ਕੁੱਝ ਫੁਟੋਗਰੈਫਜ਼ ਦਿਉ।’ ਮੈਂ ਕਿਹਾ, ‘ਫੋਟੋਆਂ: ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਹੈ ਨਹੀਂ। ਨਾ ਹੀ ਕਦੇ ਮੈਂ ਰੱਖੀਆਂ ਹਨ।’ ਉਹ ਹਰਾਨ ਜਿਹੀਆਂ ਹੋਈਆ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀਆਂ, “ਹੈ ਨਹੀਂ, ਮਤਲਬ? ਤੁਸੀਂ ਨਾਟਕ ਕਰਨ ਵੇਲ਼ੇ ਆਪਣੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦੀ ਫੋਟੋਜ਼ ਆਪਣੇ ਨਾਲ਼ ਨੀ ਰਖਦੇ?’ ਮੈਂਨੂੰ ਸਮਝ ਨਾ ਆਈ ਬਈ ਨਾਲ਼ ਕਾਹਦੇ ਵਾਸਤੇ ਰੱਖਨੀਆਂ ਹੋਈਆਂ? ਸਮਝ ਗਈਆਂ ਬਈ ਬੰਦਾ ਜਮਾਂ ਈ ਬੂਝੜ ਐ। ਐਨੇ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ ਉਥੇ ਆ ਗਿਆ। ਉਸਨੂੰ ਜਦੋਂ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, “ਨਾਟਕ ਦੀ ਫੋਟੋ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਪਰ ਇਮਰੋਜ਼ ਦਾ ਬਣਾਇਆ ਔਲਖ ਦਾ ਇੱਕ ਸਕੈਚ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਜ਼ਰੂਰ ਪਿਆ ਹੈ ਜੇ ਉਸ ਨਾਲ਼ ਸਰਜੂ ਤਾਂ?’ (ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ ਨੇ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਛਾਪਣਾ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਮੇਰੀ ਵੀ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਤੇ ਤਸਵੀਰ ਮੰਗਵਾਈ ਸੀ। ਉਹ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਛਪ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਕਿਆ ਪਰ ਉਸ ਤਸਵੀਰ ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਸਕੈਚ ਅਜੇ ਉਸ ਪਾਸ ਪਿਆ ਸੀ। ਪਾਠਕ ਸਮਝ ਗਏ ਹੋਣਗੇ ਕਿ ਦਾਸ ਨਾਟਕ ਲਿਖਣ ਤੇ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ) ਹਾਰ ਕੇ ਨਿਰੂਪਮਾ ਦੱਤ ਨੇ ਤਾਂ ਉਹ ਸਕੈਚ ਹੀ ਲੈ ਲਿਆ ਤੇ ਦੂਜੀ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਮੂਰਤ ਤੋਂ ਹੀ ਡੰਗ ਸਾਰਨਾ ਪਿਆ। ਬਾਦ ਵਿੱਚ ਮੈਂਨੂੰ ‘ਸਮਝ’ ਆਈ ਕਿ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਵਾਉਣ ਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਫੋਟੋਆਂ ਜੇਬ ਵਿੱਚ ਰੱਖਨੀਆਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ ਬਲਕਿ ਜੇ ਹੋ ਸਕੇ ਤਾਂ ਹੋ ਰਹੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਉਤੇ ਫੀਚਰ ਵੀ ਆਪ ਹੀ ਲਿਖ ਲਿਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਖ਼ੈਰ, ਆਪਾਂ ਗੁੱਝੀਆਂ ਚੋਟਾਂ ਲਾਉਣੀਆਂ ਛੱਡੀਏ ਤੇ ਅਗਾਂਹ ਚੱਲੀਏ। ਐਵੇਂ ਕਈ ‘ਭਾਈਆਂ’ ਦਾ ਵਾਧੂ ਦਿਲ ਦੁਖੂ।

    ਪੱਤਰਕਾਰ ਕੁੜੀਆਂ ਤੋਂ ਵਿਹਲਾ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਅੰਦਰ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਕਨਵੈਂਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਇਸ ਰੰਗਮੰਚ ਕਰਵੈਂਸ਼ਨ ਦੀ ਪਰਧਾਨਗੀ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਫ਼ੀਰ ਤੇ ਬਾਦ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਪਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸ੍ਰੀ ਇੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਗੁਜਰਾਲ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਕਨਵੈਂਸ਼ਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਤਾਂ ਸੀ ---” ਪੰਜਾਬੀ ਰੰਗਮੰਚ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਂਵਾਂ ਤੇ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ’ ਪਰ ਅੱਧੇ ਤੌਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਬੁਲਾਰੇ ਗੱਲਾਂ ‘ਬਗਾਨੇ ਬੋਹੜ ਦੀ ਛਾਂ’ ਦੀਆਂ ਹੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਜਾਂ ਤਾਂ ਬੰਦਾ ਫੂਕ ਸਕੇ ਤੇ ਜਾਂ ਫਿਰ ਸੰਗ ਜਿਹੀ ਵਿੱਚ ਨੀਵੀਂ ਪਾ ਕੇ ਬੈਠਾ ਰਹੇ। ਆਪਾਂ ਤਾਂ ਭਾਈ ਸੰਗਨ ਵਾਲ਼ਾ ਕਾਰਜ ਹੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।

    ਆਉ ਹੁਣ ਗੱਲ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਵੱਲ ਮੋੜਾ ਕੱਟੀਏ। ਮੇਰੀ ਟੀਮ ਤਾਂ 18 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਹੀ ਵਾਪਿਸ ਮਾਨਸਾ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਈ ਸੀ ਪਰ ਪਿੱਛਲੇ ਦੋ ਦਿਨ ਦਾ ਪਰੋਗਰਾਮ (ਕਨਵੈਂਸ਼ਨ ਤੇ ਬਾਕੀ ਨਾਟਕ) ਵੇਖਣ ਲਈ ਮੈਂ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਹੀ ਅਟਕ ਗਿਆ ਸਾਂ। ਅਖ਼ੀਰਲੇ ਦਿਨ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਓਪਨ ਏਅਰ ਥਿਏਟਰ ਵਿੱਚ ਯੂੌੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਥਿਏਟਰ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਬਲਵੰਤ ਗਾਰਗੀ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਤੇ ਰਾਣੀ ਬਲਬੀਰ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਨਾਟਕ ‘ਸੁਹਣੀ ਮਹੀਂਪਾਲ’ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਰਾਤ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਕ ਡਾ: ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸਿਰਜਣਾ ਦੇ ਘਰ ਕੱਟੀ। ਦੂਜੇ ਦਿਨ, ਜਾਨੀ 20 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ-ਸਵੇਰੇ ਬੂਹੇ ਵਿਚੋਂ ਚਾਰ-ਪੰਜ ਅਖ਼ਬਾਰ ਲਿਆਉਂਦਾ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ‘ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰਦਾ-ਮਾਰਦਾ ਡਾ: ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬੋਲਿਆਂ, “ਲੈ ਬਈ ਔਲਖ, ਅੱਜ ਤਾਂ ਅਖ਼ਬਾਰ ਤੇਰੀ ਪਰਸੰਸਾ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਭਰੇ ਪਏ ਹਨ।’ ਅਖ਼ਬਾਰ ਭਰੇ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਸਨ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਨਾਟਕ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੀ ਕੁੱਝ ‘ਲੋੜ ਨਾਲ਼ੋਂ ਵੱਧ’ ਪਰਸੰਸਾ ਵਾਲ਼ੇ ਫੀਚਰ ਜ਼ਰੂਰ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ। ‘ਦੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ’, ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ’, ‘ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ’ ਤੇ ‘ਪੈਟ੍ਰੀਆਟ’ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਫੀਚਰਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਤਾਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਫੀਚਰ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਦੇ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਨਹੀਂ, ਅਸੀਂ ਆਪ ਲਿਖੇ ਹੋਣ। ‘ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ’ ਦੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਨਿਰੂਪਮਾ ਦੱਤ ਨੇ ਤਾਂ ਕਮਾਲ ਹੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਸਾਰਾ ਫੀਚਰ ਤਾਂ ਕਾਫੀ ਲੰਮਾ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਵਿਚੋਂ-ਵਿਚੋਂ ਕੁੱਝ ਹਿੱਸੇ ਵੇਖ ਲਵੋ:

    ਰਾਈਟ-ਅੱਪ (ਲੇਖ) ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਸੀ --- ‘ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਚਿਤ੍ਰਦਾ ਇੱਕ ਨਾਟਕ’। ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ --- “ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਮਾਰਚ 19 -- ਪੰਜਾਬੀ ਕਲਾ ਕੇਂਦਰ ਵੱਲੋ ਇਥੇ ਟੈਗੋਰ ਥਿਏਟਰ ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ‘ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਡਰਾਮਾ ਫੈਸਟੀਵਲ’ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਖੇਡੇ ਗਏ ਛੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਨਾਟਕ ‘ਬਗਾਨੇ ਬੋਹੜ ਦੀ ਛਾਂ’ ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਸਾਰਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਉਤਮ ਸੀ ਤੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਵੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਥਿਏਟਰ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਅੱਜ ਖੇਡਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਨਾਟਕ ‘ਸੁਹਣੀ ਮਹੀਂਵਾਲ’ ਨਾਟਕ ‘ਬਗਾਨੇ ਬੋਹੜ ਦੀ ਛਾਂ’ ਵਾਲਾ ਗੌਰਵ ਹਾਸਲ ਕਰ ਸਕੇਗਾ।’
    “ਫੈਸਟੀਵਲ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਨਿਕਟ ਭੂਤ ਵਿੱਚ ਖੇਡੇ ਗਏ ਸਰਵੋਤਮ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿਚੋ ਇਹ ਨਾਟਕ ਇੱਕ ਹੈ।’

    “ਹਰਪਾਲ ਟਿਵਾਣਾ ਦੇ ਲੰਬੇ ਨਾਟਕ ‘ਰਾਮ ਲ੍ਹੀਲਾ’ ਪਿੱਛੋਂ ਖੇਡੇ ਗਏ ਇਸ ਨਾਟਕ ਨੇ ਬਾਸੀਆਂ ਲੈਂਦੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ (ਸਵਰਗਵਾਸੀ ਟਿਵਾਣਾ ਜੀ ਤੋਂ ਖ਼ਿਮਾ ਸਹਿਤ) ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਬਠਾ ਲਿਆਂ ਤੇ ਉਹਨਾ ਨੂੰ ਜ਼ਿਦਗੀ ਦੇ ਅੱਤ ਨੇੜੇ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਭਾਗੀ ਬਣਾਇਆ, ਭਾਗੀ ਵੀ ਕਮਾਲ ਦੀ ਸੁਹਜਾਤਮਕਤਾ (ਐਸਥੈਟਿਕਸ) ਨਾਲ਼! ।’

    “ਨਾਟਕ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਮਲਵਈ ਉਪ-ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸੀ ਤੇ ਮੰਚ ਉਤੇ ਮੰਚ-ਸਮੱਗਰੀ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਮੰਜੀ ਤੇ ਇੱਕ ਨਿੱਕਾ ਜਿਹਾ ਖੁੰਢ ਸੀ। ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਭਾਗੇਦਾਰੀ (ਪਾਰਟੀਸੀਪੇਸ਼ਨ) ਪੂਰੀ ਦੀ ਪ੍ਵਰੀ ਸੀ। ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕੋਈ ਮੁਸ਼ਾਇਰਾ ਐਨੀਆਂ ਤਾੜੀਆਂ ਲੈਣ ਦਾ ਭਾਗੀ ਬਣ ਸਕੇ ਜਿਤਨੀਆਂ ਤਾੜੀਆਂ ਇਸ ਨਾਟਕ ਦੇ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਸੀਨ ਨੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਤੋਂ ਪਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ, ਸਮੇਤ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਤਾਲ਼ੀਆਂ ਵਾਲ਼ੇ ਅਭਿਨੰਦਨ (ਸਟੈਂਡਿੰਗ ਓਵੇਸ਼ਨ) ਦੇ। - ਸ਼ ਸ਼ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਉਚੀਆਂ ਹਾਕਾਂ ਮਾਰ-ਮਾਰ ਨਾਟਕ ਦੇ ਲੇਖਕ ਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਨੂੰ ਬੁਲਵਾਇਆ। ਤੇ ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਔਲਖ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ।

    Related Stories
      
    Go to TOP Top
    0 Comment(s)   Give Comment Comments   

    Name * : Name is Must. Minimum 4 characters.
    E-mail * : Email Id is Must .Invalid format.
    Your Comment : A value is required.
        |
  • ਗੁਰਦਿੱਤ ਦੀ ਮੋਬਾਈਲ ਬੈਕਿੰਗ ਨੂੰ `ਖੁਸ਼ ਆਮਦੀਦ`


  •  

     ਸੁਖਨੈਬ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ

    ਕੁਝ ਲੋਕ ਲਿਖਦੇ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਹੁੰਦੇ , ਤੇ ਕੁਝ ਬੋਲਦੇ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣਾ ਹੁੰਦੇ , ਕਿਸੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਸਖਸ਼ੀਅਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੁੰਦੀ । ਬਾਈ ਗੁਰਦਿੱਤ ‘ਚ ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਗੁਣ ਨੇ । ਮੇਰਾ ਵਾਹ ਉਸ ਨਾਲ ਫੇਸਬੁੱਕ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ ਪੰਜਾਬੀ ਨਿਊਜ ਆਨਲਾਈਨ ਅਤੇ ਰੇਡੀਓ ਚੰਨ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੀ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਪਿਆ। ਜਦੋਂ ਕਦੇ ਰੇਡੀਓ ਸੋ਼ਅ ਦੌਰਾਨ ਗੰਭੀਰ ਵਿਸਿ਼ਆਂ ‘ਤੇ ਸਿੱਧ ਪੱਧਰੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨ ਨੂੰ ਦਿਲ ਕਰੇ ਤਾਂ ਉਦੋਂ ਮੈਂ ‘ਤੇ ਗੁਰਦਿਤ ਬਾਈ ਆਨ ਏਅਰ ਹੁੰਦੇ।
    ਆਈ ਟੀ , ਬੈਕਿੰਗ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁੱਦਿਆਂ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਸਮਝ ਰੱਖਦਾ ਬਾਈ ਗੁਰਦਿੱਤ । ਖੇਤ ਇਹਨਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵੀ ਮਸਾਂ ਪਹੁੰਚਦਾ ਤੇ ਪਿੰਡ ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ ਦੀ ਰੇਜ ਲੰਗੇਡੰਗ ਆਉਂਦੀ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਸਭ ਕਾਸੇ ਦਾ ਕਾਫੀਆ ਫਿੱਟ ਕਰ ਹੀ ਦਿੰਦਾ।
    ਸਭ ਤੋਂ ਔਖਾ ਹੁੰਦਾ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਬਾਰੇ ਲਿਖਣਾ , ਨੀਵੀਂ ਪਾ ਕੇ ਸਿਫ਼ਤਾਂ ਦੇ ਪੁਲ ਤਾਂ ਬੰਨੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ ਪਰ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਮੱਥਾ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਕਿ ਟਕੋਰ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾ ਕੀ ਟਿੱਪਣੀ ਲਿਖਾਂ । ਹੁਣ ਇਸ ਨਤੀਜੇ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆਂ ਕਿ ਗੁਰਦਿੱਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਬੁਰਾਈ ਇਹ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਚੰਗਾ ਹੀ ਬਹੁਤ ਹੈ।
    ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲਣਾ , ਸਿਰਫ ਉਮਰ ਭਰ ਲਈ ਪੈਸੇ ਕਮਾਉਣ ਦਾ ਜੁਗਾੜ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਕਿ ਹੁਣ ਕੁਝ ਕਰਨ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਨਹੀਂ । ਪਰ ਜਿਸ ਲਗਨ ਨਾਲ ਗੁਰਦਿੱਤ ਅੱਖਰ ਗਿਆਨ ਵਰਤਾਅ ਰਿਹਾ ਉਹਦਾ ਜਿ਼ਕਰ ਤਾਂ ਕਰਨਾ ਬਣਨਾ। ਕਦੇ ਕਦੇ ਛੁੱਟੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਗੁਰਦਿੱਤ ਤੇ ਉਹਦੇ ਸਾਥੀ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ‘ਚ ਪਾਰਕ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ, ਕਦੇ ਖੁਦ ਹੀ ਕੰਧ ਕੱਢਦੇ ।
    ਸੋ਼ਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਉਸਨੇ ਵਧੀਆ ਲਿਆ , ਇੱਕ ਦਿਨ ਪੋਸਟ ਪਾਈ ਕੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਲਈ ਸਹਾਇਤਾ ਚਾਹੀਦੀ । ਫੇਰ ਕੀ ਸੀ , ਫਾਜਿ਼ਲਿਕਾ ਜਿ਼ਲ੍ਹੇ ‘ਚ ਐਨ ਆਰ ਆਈ ਜਾਂ ਤਾਂ ਇਹਦੇ ਸਕੂਲ ‘ਚ ਫੰਡਿਗ ਦੇਣ ਪਹੁੰਚੇ ਸੀ ਜਾਂ ਫਿਰ ਵੋਟਾਂ ਵੇਲੇ ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕਰਨ।
    ਅਧਿਆਪਕ , ਲੇਖਕ, ਚਿੰਤਕ ਤਾਂ ਹੈਗਾ ਹੀ ਇੱਕ ਕਿਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਵੀ ਹੈ । ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਦੋ ਧੀਆਂ ਦਾ ਬਾਪ ਪਿਛੜੇ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਅਗਾਹਵਧੂ ਇਨਸਾਨ ਹੈ ਗੁਰਦਿੱਤ ।

    Related Stories
      
    Go to TOP Top
    0 Comment(s)   Give Comment Comments   

    Name * : Name is Must. Minimum 4 characters.
    E-mail * : Email Id is Must .Invalid format.
    Your Comment : A value is required.
        |
  • ਬੰਨੇ ਚੰਨੇ ਦੇ ਭਰਾ

  • ਅਫ਼ਜ਼ਲ ਅਹਿਸਨ ਰੰਧਾਵਾ

    "ਸਬਜ਼ਾ" ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਰੰਗ ਦੀ ਉਹ ਘੋੜੀ ਬੜੀ ਵੱਡੀ ਸਾਰੀ ਘੋੜੀ ਸੀ। ਲੱਖਾਂ 'ਚੋਂ ਇਕ-ਅੱਧਾ ਜਾਨਵਰ ਹੀ ਏਡਾ ਪੂਰਾ, ਏਡਾ ਸੋਹਣਾ, ਏਡਾ ਸਾਊ ਤੇ ਏਡੀਆਂ ਸਿਫ਼ਤਾਂ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਘੋੜੀ ਦੇਸੀ ਸੀ, ਮਾਂ-ਪਿਓ ਵਲੋਂ ਖਾਲਸ ਪੰਜਾਬੀ, ਪਰ ਚੰਗੀਆਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਸੁਥਰੀਆਂ ਸਿੰਧੀ, ਬਲੋਚੀ, ਅਰਬੀ, ਇਰਾਕੀ ਤੇ ਥਾਰੋ ਨਸਲ ਦੀਆਂ ਘੋੜੀਆਂ ਰੰਗ-ਰੂਪਾਂ, ਕੰਮ ਤੇ ਦਮ ਵਿਚ ਕਿਧਰੇ ਉਹਦੇ ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਨ ਢੁਕਦੀਆਂ। ਉਹ ਘੋੜੀ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਤਸਵੀਰ ਤੇ ਉਡਣ ਨੂੰ ਪਰੀ ਸੀ-ਵੇਖਿਆਂ ਉਹਨੂੰ ਭੁੱਖਾਂ ਲਹਿੰਦੀਆਂ ਤੇ ਉਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਸਵਾਰ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਹਵਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਮੂੰਹ ਦੀ ਨਰਮ, ਤਬੀਅਤ ਦੀ ਗਰਮ ਤੇ ਸਾਹ ਦੀ ਪੱਕੀ। ਲੰਮੀ, ਦੌੜ, ਜ਼ੋਰ ਤੇ ਸਾਹ ਦਮ ਵਿਚ ਥਾਰੋ-ਨਸਲਾਂ ਵੀ ਉਹਦੇ ਅੱਗੇ ਸਿਰ ਸੁੱਟ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਦਸ ਕੋਹ ਉਹਨੂੰ ਸਰਪਟ ਦੌੜਾਓ, ਫੇਰ ਵੀ ਨਵੀਂ ਨਕੋਰ, ਤਿਆਰ ਤੇ ਤਾਜ਼ਾ ਦਮ-ਜ਼ਰਾ ਲਗਾਮ ਨੂੰ ਇਸ਼ਾਰਾ ਦਿਓ ਤੇ ਫੇਰ ਸਵਾਰ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਉਡ ਜਾਏ। ਉਹਦੇ ਲਹੂ ਵਿਚ ਜਾਂ ਅੱਗ ਸੀ ਜਾਂ ਬਿਜਲੀਆਂ। ਨਰਾਂ ਤੋਂ ਚੌੜੀ ਉਹਦੀ ਛਾਤੀ ਵਿਚ ਨਰਾਂ ਤੋਂ ਕਿੱਧਰੇ ਵੱਧ ਹੌਸਲਾ ਤੇ ਦਲੇਰੀ ਸੀ!
    ਜਵਾਨ ਕੁੜੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਸ਼ੋਖੀਆਂ, ਤੇਜ਼ੀਆਂ ਤੇ ਚੁੱਘੀਆਂ ਭਰਨ ਦੇ ਸ਼ੌਕ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਦਾਨੀਆਂ-ਪ੍ਰਧਾਨੀਆਂ ਸਵਾਣੀਆਂ ਵਰਗਾ ਸੁਹੱਪਣ, ਠਹਿਰਾਓ, ਨਿੱਘ ਤੇ ਸਾਊਪੁਣਾ ਵੀ ਉਹਦੇ ਵਿਚ ਵਾਫਰ ਸੀ-ਕੀ ਕਦੇ ਉਸ ਵੱਢਣ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਤੇ ਮਾਰਨ ਨੂੰ ਪੌੜ ਚੁੱਕਿਆ ਹੋਣਾ ਏਂ? ਕਿੱਲੇ ਬੱਧੀ ਦੀ ਪੂਛਲ ਨਾਲ ਭਾਵੇਂ ਅੰਞਾਣੇ ਲਮਕ ਕੇ ਖੇਡਦੇ ਰਹਿਣ, ਪਰ ਇਕ ਵਾਰੀ ਲਗਾਮ ਦੇ ਕੇ ਕਾਠੀ ਉਹਦੇ ਉਤੇ ਪਾ ਕੇ ਰਕਾਬ ਵਿਚ ਪੈਰ ਧਰਨ ਦੀ ਦੇਰ ਹੁੰਦੀ ਤੇ ਘੋੜੀ ਆਪਣੇ ਚਾਰੇ ਪੌੜ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਧਰਨੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਇਕੱਠੇ-ਤੇ ਇਹ ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਕਿ ਸ਼ਾਹ ਸਵਾਰ ਉਹ, ਜਿਹੜਾ ਉਹਦੇ ਉਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਉਹਦੇ ਚਾਰੇ ਪੌੜ 'ਕੱਠੇ ਜ਼ਮੀਨ ਉਤੇ ਲਵਾ ਦੇਵੇ। ਸਵਾਰ ਉਹ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਘੋੜੀ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਉਹਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਦੀ ਚਾਲ ਚਲਾਏ। ਘੋੜੀ ਸਰਪਟ ਦੌੜਨਾ ਚਾਹਵੇ ਤਾਂ ਸਵਾਰ ਉਹਨੂੰ ਪੋਈਏ 'ਚੋਂ ਨਾ ਨਿਕਲਣ ਦੇਵੇ। ਘੋੜੀ ਪੋਈਏ ਪੈਣਾ ਚਾਹਵੇ ਤਾਂ ਸਵਾਰ ਉਹਨੂੰ ਲਗਾਮ 'ਚੋਂ ਨਾ ਨਿਕਲਣ ਦੇਵੇ। ਘੋੜੀ ਟਾਪ ਪੈਣਾ ਚਾਹਵੇ ਤਾਂ ਸਵਾਰ ਉਹਨੂੰ ਰਵਾਲ ਟੋਰੇ। ਘੋੜੀ ਚੁੱਘੀਆਂ ਭਰਦੀ ਛੁੱਟਣ ਲਈ ਲਗਾਮ ਦੀ ਢਿੱਲ ਮੰਗੇ ਤਾਂ ਸਵਾਰ ਉਹਨੂੰ ਪੋਈਏ 'ਚੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਟਾਪ ਵਿਚ ਲੈ ਜਾਏ-ਤੇ ਫੇਰ ਜਦੋਂ ਚਾਹਵੇ ਟਾਪ ਤੋਂ ਪੋਈਏ ਪਾ ਲਏ ਤੇ ਜਦੋਂ ਚਾਹਵੇ ਪੋਈਏ ਤੋਂ ਸਰਪਟ ਸੁੱਟ ਦੇਵੇ, ਤੇ ਫੇਰ ਜਦੋਂ ਚਾਹਵੇ ਸਰਪਟ ਨੂੰ ਥੰਮ੍ਹ ਕੇ ਫੇਰ ਲਗਾਮ ਟੋਰ ਲਏ। ਅਜਿਹੇ ਸਵਾਰ ਹੀ ਸ਼ਾਹ ਸਵਾਰ ਅਖਵਾਉਣ ਦੇ ਲਾਇਕ ਹੁੰਦੇ ਨੇ!! ਸ਼ਾਹ ਸਵਾਰ ਦੀਆਂ ਲਗਾਮਾਂ ਫੜਨ ਵਾਲੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਵਿਚ ਹੁਨਰ, ਰਕਾਬ ਵਿਚ ਧਰਨ ਵਾਲੇ ਪੱਬ ਵਿਚ ਸੱਤ, ਘੋੜੀ ਦਵਾਲੇ ਜਮੂਰ ਵਾਂਗ ਕੱਸੇ ਹੋਏ ਪੱਟਾਂ ਵਿਚ ਤਾਕਤ ਤੇ ਘੋੜੀ ਦੀ ਹਰਕਤ, ਹਰ ਅਦਾ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਅੱਖ ਵਿਚ ਸਮਝ-ਸਿਆਣ ਦਾ ਨੂਰ ਹੋਵੇ ਤੇ ਘੋੜੀ ਆਪਣਾ ਜੁੱਸਾ ਸਵਾਰ ਦੇ ਜੁੱਸੇ ਨਾਲ ਰਲਾ ਲੈਂਦੀ ਏ।
    ਸਬਜ਼ਾ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਰੰਗ ਦੀ ਓਸ ਅਨਮੋਲ ਘੋੜੀ ਨੂੰ, ਉਹਦੀ ਸਾਰੀ ਹਯਾਤੀ ਵਿਚ ਇਕ ਹੀ ਅਜਿਹਾ ਸ਼ਾਹ ਸਵਾਰ ਲੱਭਾ ਸੀ-ਉਹ ਮੇਰੇ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਸਨ।
    ਉਹ ਘੋੜੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਰਗੋਧਾ ਦੇ ਚੱਕ ਚਾਲੀ ਦੀ ਜੰਮਪਲ ਸੀ। ਉਸ ਈ ਚੱਕ ਦੇ ਇਕ ਤਗੜੇ ਸੌਖੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਜੱਟ ਦੀ ਘੋੜੀ ਦੀ ਵਛੇਰੀ ਸੀ, ਜਿਹਨੂੰ ਜੱਟ ਨੇ ਬੜੀ ਰੀਝ ਤੇ ਬੜੀ ਜਾਨ ਮਾਰ ਕੇ ਪਾਲਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਘੋੜੀ ਜਵਾਨ ਹੋਣ ਲੱਗੀ, ਤਾਂ ਉਹਦੀ ਧੁੰਮ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤੱਕ ਖਿੱਲਰ ਗਈ। ਸਰਗੋਧੇ, ਲਾਇਲਪੁਰ ਦੀਆਂ ਮੰਡੀਆਂ ਵਿਚ, ਨਾ ਉਸ ਘੋੜੀ ਦੀ ਕਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਖਾਈ ਹੋਈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਦੌੜੀ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹਦੀ ਦੱਸ ਭੈਣੀ ਸਾਹਿਬ ਸਾਡੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਪੈ ਗਈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਮਹਾਰਾਜ ਭੈਣੀ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਚੜ੍ਹੇ ਤੇ ਸਰਗੋਧਾ, ਚਾਲੀ ਚੱਕ ਵਿਚ ਜਾ ਉਤਰੇ-ਉਹ ਘੋੜੀ ਦੇਖੀ, ਜਾਂਚੀ ਤੇ ਉਹਦਾ ਮੁੱਲ ਕਰਕੇ ਇਕ ਤੀਲਾ ਮਾਲਕ ਦੀ ਤਲੀ ਉਤੇ ਰੱਖਿਆ ਸਾਈ ਦਾ ਤੇ ਆ ਗਏ। ਆਉਂਦਿਆਂ ਫਰਮਾਇਓ ਨੇ, 'ਸਾਡਾ ਬੰਦਾ ਆਏਗਾ। ਪੈਸੇ ਦੇ ਜਾਏਗਾ ਤੇ ਘੋੜੀ ਲੈ ਜਾਏਗਾ। ਉਦੋਂ ਤੀਕ ਸਾਡੀ ਏਸ ਘੋੜੀ ਦੀ ਅੱਗੇ ਵਾਂਗ ਹੀ ਸੇਵਾ ਕਰੀਂ।' ਸਾਈਂ 'ਆਮੀਨ' ਆਖਿਆ ਤੇ ਸਬਜ਼ਾ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਰੰਗ ਦੀ ਓਸ ਘੋੜੀ ਨੂੰ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਘੋੜੀ ਜਾਣ ਕੇ ਅੱਗੇ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ।
    ਏਸ ਗੱਲ ਦਾ ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਥਹੁ ਨਹੀਂ ਭਈ ਗੁਰੂ ਮਹਾਰਾਜ ਉਦੋਂ ਹੀ ਉਹਦਾ ਮੁੱਲ ਤਾਰ ਕੇ ਘੋੜੀ ਲੈ ਕਿਉਂ ਨਾ ਗਏ? ਖੌਰੇ ਏਸ ਗੱਲ ਵਿਚ ਵੀ ਕੋਈ ਹਿਕਮਤ ਸੀ? ਫੇਰ ਇਹ ਗੱਲ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਦਾਂ ਕਈ ਮਹੀਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਮਹਾਰਾਜ ਹੁਰਾਂ ਦੇ ਮਨੋਂ ਵਿਸਰ ਗਈ?
    ਕੋਈ ਚਾਰ-ਪੰਜ ਮਹੀਨੇ ਮਗਰੋਂ ਜਦੋਂ ਗੁਰਾਂ ਦਾ ਬੰਦਾ ਪੈਸੇ ਲੈ ਕੇ ਘੋੜੀ ਲੈਣ ਗਿਆ ਤਾਂ ਘੋੜੀ ਮਾਲਕ ਨੇ ਕਿਧਰੇ ਹੋਰ ਵੇਚ ਛੱਡੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬੰਦੇ ਨੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਸੌਦੇ ਤੋਂ ਫਿਰ ਜਾਣ 'ਤੇ ਹੋਏ ਤੋਏ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਖਚਰੇ ਜੱਟ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਮਹਾਰਾਜ! ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਲਾਲਾਂ ਦਾ ਕੀ ਕਾਲ? ਗੁਰੂ ਹੋਰਾਂ ਕੋਲ ਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਜਹਾਨ ਦੀਆਂ ਚੰਗੀਆਂ ਚੰਗੀਆਂ ਤੇ ਇਕ ਤੋਂ ਇਕ ਵੱਧ ਘੋੜੀਆਂ ਨੇ। ਤੁਸੀਂ ਭੌਂ ਕੇ ਬਹੁੜੇ ਹੀ ਨਾ, ਤੇ ਮੈਂ ਸਮਝਿਆ ਘੋੜੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਸੰਦ ਹੀ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਉਤੋਂ ਉਸ ਘੋੜੀ ਨੇ ਤਾਂ ਮੇਰੀਆਂ ਨੀਂਦਰਾਂ ਹੀ ਹਰਾਮ ਕਰ ਛੱਡੀਆਂ ਸਨ। ਬੰਦੂਕਾਂ ਵਾਲੇ ਦੋ ਬੰਦੇ ਰਾਤ ਉਹਦਾ ਪਹਿਰਾ ਦੇਂਦੇ। ਤਾਂ ਵੀ ਚਾਰ ਵਾਰ ਚੋਰ ਉਹਦੇ 'ਤੇ ਝਪਟੇ। ਜਿਉਂ ਹੀ ਘੋੜੀ ਘਰੋਂ ਗਈ, ਮਗਰੋਂ ਲੱਥੀ। ਹੁਣ ਅਮਨ ਦੀ ਨੀਂਦ ਸੌਂਦਾ ਆਂ। ਗੁਰੂਆਂ ਦਾ ਮੈਂ ਦੇਣਦਾਰ ਆਂ। ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਉਹਦੀ ਮਾਂ ਸੂਈ, ਤੋੜ ਆ ਕੇ ਵਛੇਰਾ-ਵਛੇਰੀ ਗੁਰਾਂ ਦੇ ਅਸਤਬਲ ਵਿਚ ਬੰਨ੍ਹ ਆਵਾਂਗਾ। ਗੋਲੀ ਕੀਹਦੀ ਤੇ ਗਹਿਣੇ ਕੀਹਦੇ।"
    ਜਦੋਂ ਘੋੜੀ ਲੈਣ ਗਏ ਬੰਦੇ ਨੇ ਭੈਣੀ ਸਾਹਿਬ ਪਰਤ ਕੇ ਖਾਲੀ ਹੱਥ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣਾਈ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਲਹੂ ਖੌਲ ਗਿਆ। ਪਰ ਗੁਰੂ ਮਹਾਰਾਜ ਘੜੀ ਕੁ ਚੁੱਪ ਰਹੇ, ਫੇਰ ਫੁਰਮਾਉਣ ਲੱਗੇ, "ਅਸੀਂ ਵੀ ਤੇ ਭੁੱਲ ਹੀ ਗਏ ਸਾਂ। ਚਲੋ ਘੋੜੀ ਕੋਈ ਸ਼ੌਕੀਨ ਬੰਦਾ ਲੈ ਗਿਆ। ਮੌਜਾਂ ਲੁੱਟੇ! ਉਹਦੇ ਨਸੀਬ।"
    ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਪੰਜਾਂ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਹੜ੍ਹ ਵਾਂਗ ਖਿੱਲਰ ਗਈ ਕਿ ਕੋਈ ਬੰਦਾ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਸੌਦੇ ਉਤੇ ਸੌਦਾ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਘੋੜੀ ਲੈ ਗਿਆ, ਪਰ ਕਿਹੜਾ ਮਾਈ ਦਾ ਲਾਲ? ਬੜੇ ਚਿਰ ਤੱਕ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗ ਸਕਿਆ।
    ਏਸ ਗੱਲ ਦੇ ਕੋਈ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਮਗਰੋਂ ਮੈਂ ਭੈਣੀ ਸਾਹਿਬ ਗੁਰਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਮਹਾਰਾਜ ਲਾਹੌਰ ਚੜ੍ਹਾਈਆਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਸਾਥ ਚੱਲਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤੋ ਨੇ। ਮੇਰੇ ਧੰਨ ਭਾਗ! ਲਾਹੌਰ ਅੱਪੜ ਕੇ ਆਪਣੇ ਰਸਾਲੇ ਤੇ ਪੈਦਲਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਅੱਪੜਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਤੇ ਪੰਜ ਹੋਰ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਲਈ ਆਖਿਆ। ਧੰਨ ਭਾਗ। "ਕਿੱਧਰ?" ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸਵਾਲ ਪੁੰਗਰਿਆ।
    ਗੁਰੂ ਮਹਾਰਾਜ ਤੇ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਭੇਦ ਜਾਨਣ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਹੱਸ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, "ਭਾਈ ਟਹਿਲ ਸਿਹਾਂ! ਤੇਰੇ ਭਰਾ ਚੌਧਰੀ ਵੱਲ ਚੱਲੇ ਆਂ। ਉਹਦੇ ਘਰ ਦਾ ਰਾਹ ਆਉਂਦਾ ਈ?'
    "ਅਹ ਮਹਾਰਾਜ।" ਮੈਂ ਹੱਥ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਅਰਜ਼ ਗੁਜ਼ਾਰੀ, "ਧੰਨ ਭਾਗ ਉਹਦੇ!"
    'ਸ਼ਾਹੋ ਦੀ ਗੜ੍ਹੀ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਘਰ ਅੱਪੜੇ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪ ਘਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਮਹਾਰਾਜ ਏਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਕੀਤਿਓਂ ਬਗੈਰ ਘੋੜੀਆਂ ਦੇ ਖੁਰਲ ਵੱਲ ਗਏ। ਇਕ ਘੋੜੀ ਦੇ ਕੋਲ ਅੱਪੜ ਕੇ ਉਹਨੂੰ ਥਾਪੀ ਦਿਤੀਓ ਨੇ। ਫੇਰ ਉਹਦੀ ਧੌਣ ਨੂੰ ਕਲਾਵਾ ਭਰ ਕੇ ਉਹਦਾ ਮੂੰਹ ਆਪਣੇ ਸੀਨੇ ਨਾਲ ਲਾ ਲਿਓ ਨੇ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮਾਂ ਆਪਣੇ ਵਿੱਛੜ ਕੇ ਮਿਲੇ ਲਾਲ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਚਮੋੜ ਲੈਂਦੀ ਏ। ਗੁਰੂ ਹੋਰੀਂ ਬੜੀ ਦੇਰ ਘੋੜੀ ਦਾ ਮੂੰਹ ਸਿਰ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਲਾਈ, ਉਹਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਤੇ ਉਹਦੇ ਮੱਥੇ ਉਤੇ ਹੱਥ ਫੇਰਦੇ ਰਹੇ। ਨੌਕਰਾਂ ਪ੍ਰਾਹੁਣੇ ਦੇਖ ਕੇ ਅੰਦਰੋਂ ਨਵੀਆਂ-ਨਵਾਰੀ ਮੰਜੀਆਂ ਕੱਢੀਆਂ, ਨਵੇਂ ਸਿਰਹਾਣੇ-ਖੇਸ ਲਿਆ ਕੇ ਸਿਰਹਾਂਦੀ ਪਵਾਂਦੀ ਰੱਖੇ। ਪਰ ਗੁਰੂ ਮਹਾਰਾਜ ਬੈਠੇ ਨਾ। ਘੋੜੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਕੇ ਪਿਛਾਂਹ ਪਰਤੇ ਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਭਾਈ ਹੋਰੀਂ ਆ ਗਏ। ਇਕ ਵਾਰ ਤਾਂ ਉਹ ਗੁਰੂ ਮਹਾਰਾਜ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ। ਫੇਰ ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਬੁਲਾ ਕੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਖਲੋ ਗਏ।
    'ਬਿਸਮਿਲ੍ਹਾ ਮਹਾਰਾਜ!' ਭਾਈ ਆਖਿਆ, 'ਅੱਜ ਤੇ ਸੱਚੀ-ਮੁੱਚੀ ਕੀੜੀ ਦੇ ਘਰ ਨਰਾਇਣ ਆ ਗਿਆ ਏ। ਤਸ਼ਰੀਫ ਰੱਖੋ। ਅੰਨ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੁਣਾਓ?'
    'ਅੰਨ-ਪਾਣੀ ਵੱਲੋਂ ਪੁਰਬਾਸ਼।' ਗੁਰੂ ਹੋਰੀਂ ਖਲੋਤਿਆਂ ਈ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, "ਚੌਧਰੀ ਤੂੰ ਘੋੜੀ ਕਿਉਂ ਮਾੜੀ ਕਰ ਛੱਡੀ ਏ।"
    ਭਾਈ ਹੋਰੀਂ ਉਚੀ ਸਾਰੀ ਹੱਸ ਪਏ, ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, "ਮਹਾਰਾਜ! ਇਹ ਗੁਰਾਂ ਦੀ ਘੋੜੀ ਤੇ ਨਹੀਂ ਨਾ? ਜਿਨ੍ਹੇ ਕਿੱਲੇ ਬੱਧੀ ਨੇ ਦਾਣੇ ਚਰਦਿਆਂ-ਚਰਦਿਆਂ ਮੱਝ ਬਣ ਜਾਣਾ ਏਂ। ਇਹ ਤੇ ਗਰੀਬ ਜੱਟ ਦੀ ਘੋੜੀ ਏ, ਜੀਹਦੇ ਉਤੇ ਮੈਂ ਦੋ ਵੇਲੇ ਸਵਾਰੀ ਕਰਨਾ ਆਂ। ਸਵਾਰੀ ਵਾਲੀ ਘੋੜੀ ਮਾੜੀ ਤੇ ਭਾਵੇਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਉਹਦੇ ਉਤੇ ਵਾਧੂ ਮਾਸ ਵੀ ਤੇ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹਦਾ ਮਾਹਰਾਜ!"
    ਗੁਰੂ ਮਹਾਰਾਜ ਖਿੜਖਿੜਾ ਕੇ ਹੱਸ ਪਏ। ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, "ਗੱਲ ਠੀਕ ਆਖੀ ਆ ਚੌਧਰੀ!"
    "ਅਗਾੜੀਆਂ-ਪਿਛਾੜੀਆਂ ਪਾ ਕੇ ਬੱਧੀ, ਨਹਾਤੇ-ਧੋਤੇ ਜੁੱਸੇ ਉਤੇ ਚਮਕਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀ ਸਬਜ਼ਾ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਰੰਗ ਦੀ ਘੋੜੀ ਅੱਗੇ ਨਾਲੋਂ ਮਾੜੀ ਤੇ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਚੁਸਤ, ਬਾਂਕੀ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੀ ਪਈ ਲੱਗਦੀ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਵੇਖ ਕੇ ਘੋੜੀ ਨੇ ਹਿਣਕ ਕੇ ਸਿਰ ਹਿਲਾਇਆ ਤੇ ਉਹਦੇ ਗਲੇ ਦੀਆਂ ਝਾਲਰਾਂ ਹਿੱਲੀਆਂ। ਭਾਈ ਹੋਰਾਂ ਅਗਾਂਹ ਹੋ ਕੇ ਘੋੜੀ ਨੂੰ ਥਾਪੀ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਗੁਰੂ ਹੋਰਾਂ ਦੂਜੇ ਬੰਨਿਓਂ ਉਹਨੂੰ ਪਿਆਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਅਸੀਂ ਪਰਤ ਆਏ। ਘੋੜੀ ਵਾਲੀ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਮੇਰੀ ਸਮਝ ਵਿਚ ਆ ਗਈ ਸੀ ਤੇ ਮੈਂ ਨਮੋਸ਼ੀ ਵਿਚ ਡੁੱਬਦਾ ਜਾਂਦਾ ਸਾਂ, ਪਰ ਗੁਰੂ ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਉਹੋ ਨੂਰ ਸੀ। ਉਹ ਘੋੜੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਸਨ। ਮੇਰੀ ਨਮੋਸ਼ੀ ਤਾੜ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, "ਤੇਰਾ ਭਰਾ ਸ਼ੌਕੀਨ ਏ ਘੋੜੀਆਂ ਦਾ ਤੇ ਏਸ ਘੋੜੀ ਦੀ ਸਾਂਭ ਵੀ ਉਹੋ ਈ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਵੇਖ ਕਹੀ ਸੋਹਣੀ ਸਾਂਭ ਕੇ ਰੱਖੀ ਸੂ ਘੋੜੀ? ਜੀਊਂਦਾ ਵੱਸਦਾ ਰਵ੍ਹੇ।" ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸ਼ਰਮਸਾਰ ਸਾਂ, ਕੀ ਆਖਦਾ?
    ਅਗਲੇ ਵਰ੍ਹੇ ਗੁਰੂ ਮਹਾਰਾਜ ਸਾਡੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵੱਲ ਆਏ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਵਣ ਦੀ ਖਬਰ ਲਾਹੌਰ ਭਾਈ ਹੁਰਾਂ ਨੂੰ ਘੱਲੀ। ਹੜ੍ਹ ਵਾਲੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਗੁਰਾਂ ਦੇ ਡੇਰੇ ਸਨ। ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਗੁਰੂ ਹੁਰਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਆਏ ਹੋਏ, ਤਿੰਨ-ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਮਹਾਰਾਜ ਬੈਠੇ ਹੋਏ। ਇੰਞ ਲੱਗਦਾ ਜਿਵੇਂ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿਚ ਚੌਧਵੀਂ ਰਾਤ ਦਾ ਚੰਨ। ਹਵਾ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਤੇ ਰਾਗ ਰਲੇ ਹੋਏ ਚੁਫੇਰੇ ਖਿੱਲਰੇ ਹੋਏ ਸੁਣੇ ਜਾਂਦੇ:
    ਸਾਡੇ ਭਾਗ ਭਲੇ
    ਗੁਰਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਪਾਏ
    ਸਾਡੇ ਭਾਗ ਭਲੇ।
    ਭਾਈ ਹੋਰੀਂ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਸਬਜ਼ਾ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਰੰਗ ਦੀ ਓਸ ਘੋੜੀ ਦਾ ਰੱਸਾ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਹਨੂੰ ਕੱਲ੍ਹ ਉਹ ਲਾਹੌਰੋਂ ਗੱਡੀ ਵਿਚ ਪਾ ਕੇ ਪਿੰਡ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਉਠੇ ਤੇ ਅਗਾਂਹ ਵਧ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਭਾਈ ਨੂੰ ਦੁਆਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਤੇ ਘੋੜੀ ਦਾ ਮੂੰਹ-ਸਿਰ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਲਾ ਕੇ ਉਹਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕੀਤੋ ਨੇ। ਸੰਗਤਾਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਗੁਰਾਂ ਉਤੇ ਗੱਡੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।
    ਭਾਈ ਹੁਰਾਂ ਘੋੜੀ ਦਾ ਰੱਸਾ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, "ਮਹਾਰਾਜ! ਇਹ ਤੁਹਾਡਾ ਮਾਲ ਏ, ਕਬੂਲ ਕਰੋ।"
    ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਰੱਸਾ ਫੜ ਲਿਆ ਤੇ ਘੋੜੀ ਦੇ ਪਿੰਡੇ ਉਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਹੱਥ ਫੇਰ ਕੇ ਰੱਸਾ ਭਾਈ ਨੂੰ ਫੜਾਉਂਦਿਆਂ ਫੁਰਮਾਣ ਲੱਗੇ, "ਚੌਧਰੀ ਵੱਸਦਾ ਰਹੁ। ਤੇਰੀ ਘੋੜੀ ਸਾਨੂੰ ਅੱਪੜ ਗਈ।"
    "ਇਹ ਘੋੜੀ ਤੇ ਮਹਾਰਾਜ ਤੁਹਾਨੂੰ ਲੈਣੀ ਪਏਗੀ!" ਭਾਈ ਹੁਰਾਂ ਅਦਬ ਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਏਸ ਘੋੜੀ ਤੋਂ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਗੁੱਸੇ ਓ।"
    ਗੁਰੂ ਹੁਰਾਂ ਫੁਰਮਾਇਆ, "ਚੌਧਰੀ ਤੇਰਾ ਭਰਾ ਭਾਈ ਟਹਿਲ ਸਿੰਘ ਭਲਾ ਲੋਕ ਆਦਮੀ ਏ।
    ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਤੇ ਅਸੀਂ ਭੋਰਾ ਵੀ ਨਰਾਜ਼ ਨਹੀਂ। ਉਹਨੂੰ ਤੇ ਅਸਾਂ ਇਹ ਗੱਲ ਕਦੇ ਜਤਾਈ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਘੋੜੀ ਸਾਡੀ ਹੋ ਗਈ, ਪਰ ਇਹ ਰਵ੍ਹੇਗੀ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਭਾਈਆ! ਸਾਥੋਂ ਇਹਦੀ ਸਾਂਭ ਤੇਰੇ ਵਰਗੀ ਤੇ ਨਹੀਂ ਨਾ ਹੋ ਸਕਦੀ।
    ਤੇ ਗੁਰੂ ਹੁਰਾਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਦੁਆਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਸਵਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਤੇ ਘੋੜੀ ਨੂੰ ਵੀ।

    ੧੯੪੦-੪੧ ਦੀ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਚਾਚਾ ਟਹਿਲ ਸਿੰਘ ਮੁਕੇਰੀਆਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਖਤ ਵਿਚ ਮੈਨੂੰ ੧੯੮੧ ਵਿਚ ਲਿਖਦਾ ਏ ਤੇ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਲਈ ਆਖਦਾ ਏ। ਏਸ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਭੈਣੀ ਸਾਹਿਬ ਵਾਲੇ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹੁਰੀਂ ਨੇ। ਚਾਚਾ ਟਹਿਲ ਸਿੰਘ ਨਵੇਂ ਪਿੰਡ ਵਾਲਾ ਭਾਈ ਟਹਿਲ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ ਨਾਮਧਾਰੀ ਏ, ਜਿਹੜਾ ਮੇਰੇ ਵਾਲਦ ਦਾ ਪੱਗ ਵੱਟ ਭਰਾ, ਦੋਸਤ, ਜਮਾਤੀ ਤੇ ਸਾਥੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਮੁਕੇਰੀਆਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਵਿਚ ਬੈਠਾ ਏ। ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਉਹਦਾ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਸਬਜ਼ਾ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਰੰਗ ਦੀ ਘੋੜੀ ਗੁਰਾਂ ਤੋਂ ਉਤੋਂ ਦੀ ਮੁੱਲ ਦੇ ਕੇ ਲੈ ਆਵਣ ਵਾਲਾ ਬੰਦਾ ਮੇਰਾ ਵਾਲਦ ਏ। ਇਹ ਮੇਰੇ ਹੋਸ਼ ਸੰਭਾਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਦੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਨੇ। ਮੈਂ ਉਸ ਘੋੜੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਚਾਚੇ ਟਹਿਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਇਹ ਖਤ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਘੋੜੀ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਜਾਨਣ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਕੁੱਦਿਆ।
    ਇਕ ਦਿਨ ਪਿੰਡ ਬੈਠਿਆਂ ਘੋੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਤੇ ਮੈਂ ਵਿਚ ਸਬਜ਼ਾ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਰੰਗ ਦੀ ਉਸ ਘੋੜੀ ਦੀ ਗੱਲ ਵਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਪਰ੍ਹਾਂ ਚੁੱਪ ਕਰਕੇ ਬੈਠੇ ਅੱਬਾ ਜੀ ਦੀਆਂ ਤਸ਼ਬੀਹ ਫੇਰਦੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਖਲੋ ਗਈਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਭੂਰੀਆਂ ਬਦਾਮੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਚਮਕਦੀਆਂ ਅੱਖੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚ ਵੀ ਮਸ਼ਾਲਾਂ ਜਿਹੀਆਂ ਬਲੀਆਂ।
    "ਭਾਈ, ਉਹ ਬੜੀ ਘੋੜੀ ਸੀ!" ਉਹ ਆਖ ਕੇ ਚੁੱਪ ਕਰ ਗਏ। ਤੇ ਤਸਬੀਹ ਦੇ ਦਾਣੇ ਫੇਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਵਿਚ ਫਿਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਚਾਚਾ ਟਹਿਲ ਸਿੰਘ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੜਾ ਪਿਆਰਾ ਸੀ ਤੇ ਉਹਦੇ ਜ਼ਿਕਰ 'ਤੇ ਅੱਬਾ ਜੀ ਸਦਾ ਹੀ ਉਦਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ। ਮੈਂ ਦੁੱਖਾਂ-ਦਰਦਾਂ ਦੇ ਫੋਲਣੇ ਤੇ ਨਹੀਂ ਫੋਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸਾਂ, ਪਰ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਗੱਲਾਂ ਪੁੱਛਿਓਂ ਬਿਨਾਂ ਮੈਥੋਂ ਰਹਿ ਵੀ ਨਾ ਹੋਇਆ, "ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚਾਚਾ ਟਹਿਲ ਸਿੰਘ ਏਡਾ ਈ ਪਿਆਰਾ ਸੀ ਤਾਂ ਫੇਰ ਤੁਸਾਂ ਉਹਦੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸੌਦੇ ਉਤੇ ਸੌਦਾ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ?"
    "ਇਹਨੂੰ ਹੂੜਮੱਤ ਤੇ ਮੂਰਖਪੁਣਾ ਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਏ।" ਅੱਬਾ ਜੀ ਨੇ ਨਿੱਕਾ ਜਿਹਾ ਜੁਆਬ ਦੇ ਕੇ ਗੱਲ ਮੁਕਾਈ। "ਘੋੜੀ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਰਹਿ ਨਾ ਸਕਿਆ ਤੇ ਘੋੜੀ ਮੈਂ ਲਈ ਵੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਮੁੱਲ ਤੋਂ ਬਹੁਤਾ ਮੁੱਲ ਤਾਰ ਕੇ ਤੇ ਬੜਿਆਂ ਜ਼ੋਰਾਂ ਨਾਲ-ਤਾਂ ਵੀ ਮੈਂ ਸਮਝਿਆ ਮੈਂ ਘੋੜੀ ਕੱਖਾਂ ਦੇ ਮੁੱਲ ਲੈ ਆਂਦੀ ਏ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਘਰ ਰੁਪਏ ਪੈਸੇ ਦੀ ਕਾਹਦੀ ਥੋੜ੍ਹ? ਉਹ ਤੇ ਆਪਣਿਆਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਤੇ ਅਗਲੇ ਘੋੜੀ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਤੋਲ ਕੇ ਵੀ ਲੈ ਆਉਂਦੇ।"
    ਮੇਰਾ ਦੂਸਰਾ ਸਵਾਲ, ਮੈਂ ਕਿਹਾ "ਅਸੂਲ ਨਾਲ ਤੇ ਸਾਈ ਦੇਣ ਮਗਰੋਂ ਘੋੜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੋ ਗਈ, ਫੇਰ ਉਹ ਉਸ ਘੋੜੀ ਦੇ ਬੜੇ ਆਸ਼ਕ ਸਨ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਏਸ ਹਰਕਤ ਦਾ ਬੁਰਾ ਨਾ ਮਨਾਇਆ? ਤੁਹਾਡੀ ਏਸ ਹਰਕਤ ਤੋਂ ਉਹ ਚਾਚੇ ਟਹਿਲ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਰੰਜ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਏ?"
    "ਇਹਦੇ ਵਿਚ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਏ? ਦਾ ਕੀ ਸਵਾਲ ਏ ਬੱਲਿਆ? ਇਹ ਗੁਰੂ ਹੁਰਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਸੀ। ਐਵੇਂ ਤੇ ਨਹੀਂ ਲੱਖਾਂ ਬੰਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮਿੰਨਤਾਂ ਕਰਦੇ ਰਹੇ? ਉਹ ਬੜੇ ਹੌਸਲੇ ਤੇ ਬੜੀਆਂ ਸਿਫਤਾਂ ਵਾਲੇ ਇਨਸਾਨ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਘੋੜੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਮੇਰੇ ਘਰ ਆਏ, ਜੇ ਮੈਂ ਉਦੋਂ ਘੋੜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਕਰਦਾ ਤੇ ਗੱਲ ਹੌਲੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ। ਏਸ ਕਰਕੇ ਹੀ ਮੈਂ ਤੋੜ ਪਿੰਡ ਆ ਕੇ ਘੋੜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਕੀਤੀ ਜਿਹੜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਬੂਲ ਤਾਂ ਕਰ ਲਈ, ਪਰ ਘੋੜੀ ਨਾ ਲਈ। ਮੈਂ ਭਾਈ ਟਹਿਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਤੋਂ ਹੀ ਘੋੜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸਾਂ ਤਾਂ ਜੁ ਉਹ ਮੇਰੇ ਮੂਰਖਪੁਣੇ ਤੋਂ ਭਾਈ ਨਾਲ ਨਾਰਾਜ਼ ਨਾ ਹੋਣ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਿੱਖ, ਆਪਣੇ ਇਕ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਇਕ ਚੇਲੇ ਦਾ ਮੈਨੂੰ ਭਰਾ ਸਮਝ ਕੇ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੈਥੋਂ ਘੋੜੀ ਨਾ ਲਈ-ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਵਡਿਆਈਆਂ ਬੰਦਿਆਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ, ਫਰਿਸ਼ਿਤਿਆਂ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀਆਂ ਨੇ ਤੇ ਉਹ ਸੱਚੀਂ-ਮੁੱਚੀ ਫਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਸਨ।"
    ਮੈਂ ਆਖਰੀ ਸਵਾਲ ਰੇੜ੍ਹਿਆ, "ਫੇਰ ਉਸ ਘੋੜੀ ਦਾ ਕੀ ਬਣਿਆ?"
    "ਬਣਨਾ ਕੀ ਸੀ?" ਅੱਬਾ ਜੀ ਨਿੰਮ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਹੱਸ ਕੇ ਬੋਲੇ, "ਜਿਸ ਘੋੜੀ ਦੇ ਏਸਰਾਂ ਦੇ ਐਨੇ ਸਾਰੇ ਕਿੱਸੇ ਬਣ ਜਾਣ, ਟੁਰ ਤੇ ਆਖਰ ਓਸ ਜਾਣਾ ਹੀ ਸੀ। ਬੜੇ ਬੜੇ ਸੇਠ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰ, ਰਾਜੇ, ਮਹਾਰਾਜੇ ਤੇ ਅਮੀਰ-ਗਰੀਬ ਲੋਕ ਉਹਦੇ ਗਾਹਕ ਬਣੇ, ਪਰ ਮੈਂ ਕਦ ਵੇਚਦਾ ਸਾਂ ਉਹਨੂੰ? ਪਰ ਪੰਜ ਹੱਥਿਆਂ ਅੱਗੇ ਮੇਰੀ ਕੋਈ ਪੇਸ ਨਾ ਗਈ।"
    "ਕਿਵੇਂ?" ਮੇਰੇ ਮੂੰਹੋਂ ਨਿਕਲਿਆ।
    "ਪੰਜ ਹੱਥੇ, ਪੰਜੇ ਭਰਾ ਤਿੰਨ ਵੱਡੇ ਨੋਟਾਂ ਦੀਆਂ ਬੋਰੀਆਂ ਤੇ ਦਸ ਸੇਰ ਪੱਕੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਟੂੰਬਾਂ ਦੀ ਪੰਡ ਲੈ ਕੇ ਮੇਰੇ ਬੂਹੇ 'ਤੇ ਆ ਕੇ ਬਹਿ ਗਏ। ਪੰਜ ਹੱਥੇ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅੱਲ ਪੈ ਗਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਪੰਜੇ ਭਰਾ ਬੜੇ ਭਾਰੇ ਜਵਾਨ ਤੇ ਵੱਡੇ ਡਾਕੂ ਸਨ, ਪਰ ਸਨ ਆਪਣੀ ਬਰਾਦਰੀ ਦੇ ਭਰਾ, ਨਾਲ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦੇ। ਆਪਣਿਆਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਤੇ ਉਹ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੰਨੀਂ ਪਾਇਆਂ ਵੀ ਨਾ ਦੁਖਦੇ। ਦੂਰ-ਦੂਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਡਾਕੇ ਮਾਰਦੇ। ਇਕ ਇਕ ਬੰਦਾ ਪੰਜਾਂ-ਪੰਜਾਂ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲਾ ਲੱਗਦਾ ਤੇ ਏਸ ਪਾਰੋਂ ਹੀ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜ ਹੱਥੇ ਆਖਣ ਲੱਗ ਪਏ।
    ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਏ, ਰਾਤ ਅੰਨ ਪਾਣੀ ਖੁਆ ਕੇ ਹੱਸਦਿਆਂ-ਹੱਸਦਿਆਂ ਪੁੱਛਿਆ, ਲਾਹੌਰ ਲੁੱਟਣ ਆਏ ਓ ਪੰਜ ਹੱਥਿਓ?
    ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਚਿੱਟੀ ਦਾੜ੍ਹੀ ਸੀ ਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵੱਡਾ। ਸਿਰ੍ਹੋਂ ਆਪਣੀ ਪੱਗ ਲਾਹ ਕੇ ਗਲ ਵਿਚ ਪਾ ਲਈਓ ਸੂ ਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੋਲਿਆ, 'ਭਰਾ ਜਿਹੜੀ ਘੋੜੀ ਦਾ ਮੁੱਲ ਗੁਰੂ ਤੇ ਰਾਜੇ-ਮਹਾਰਾਜੇ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕੇ, ਅਸਾਂ ਕੀ ਦੇ ਲੈਣਾ ਏ? ਪਰ ਫੇਰ ਵੀ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਦੀ ਕਮਾਈ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਆਂ ਤੇ ਜਾਵਾਂਗੇ ਘੋੜੀ ਲੈ ਕੇ। ਨਹੀਂ ਤੇ ਸਹੁੰ ਭਾਈਏ ਦੀ! ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਤੇਰੇ ਬੂਹੇ 'ਤੇ ਬਹਿ ਰਹਾਂਗੇ। ਤੇਰੇ ਮਾਲ ਡੰਗਰ ਨੂੰ ਪੱਠਾ-ਦੱਥਾ ਪਾ ਛੱਡਿਆ ਤੇ ਤੇਰੀਆਂ ਰੋਟੀਆਂ ਤੋੜ ਛੱਡਿਆਂ ਕਰਾਂਗੇ।' ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਗੱਲ ਅਟੱਲ ਸੀ।"
    "ਫੇਰ ਘੋੜੀ ਲੈ ਗਏ ਪੰਜ ਹੱਥੇ?" ਮੈਂ ਪੁੱਛਿਆ।
    "ਲੈ ਗਏ"। ਅੱਬਾ ਜੀ ਹੱਸ ਕੇ ਬੋਲੇ, "ਸਵੇਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਹ ਵੇਲਾ ਖਵਾ ਕੇ ਮੈਂ ਘੋੜੀ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਫੜਾਈ ਤੇ ਉਹ ਛਾਲਾਂ ਮਾਰਦੇ ਉਡ ਗਏ।"
    "ਕਿੰਨੇ ਦੀ?" ਮੈਂ ਕੀਮਤ ਪੁੱਛਣ ਲਈ ਬੇਚੈਨ ਸਾਂ।" "ਆਖਰ ਏਡੀ ਨਾਮੀ-ਗਰਾਮੀ ਤੇ ਵੱਡੀ ਘੋੜੀ ਦਾ ਕੀ ਮੁੱਲ ਲੱਗਿਆ?"
    "ਮੁੱਲ?" ਹੱਸ ਕੇ ਅੱਬਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਕ ਰੁਪਿਆ ਚਾਂਦੀ ਦਾ।" "ਇਕ ਰੁਪਿਆ?" ਮਸਾਂ ਈ ਮੇਰੇ ਮੂੰਹੋਂ ਨਿਕਲਿਆ।
    "ਆਹੋ ਕਾਕਾ! ਬੰਨੇ ਚੰਨੇ ਦੇ ਭਰਾ ਸਨ ਤੇ ਬੂਹੇ 'ਤੇ ਆ ਕੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਘੋੜੀ ਦਾ ਮੁੱਲ ਲੈਂਦਾ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਸਾਂ।"
    ਅੱਬਾ ਜੀ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ।
    "ਤੇ ਰੁਪਿਆ ਕਿੰਞ ਹੋਇਆ ਫੇਰ?"
    "ਮੁੱਲ ਦੇਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਲਾਉਣ 'ਤੇ ਮੈਂ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਇਕ ਰੁਪਿਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਲਿਆ।"
    ਅੱਬਾ ਜੀ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ ਦੇਖਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਹੱਸ ਕੇ ਬੋਲੇ!
    ਹੁਣ ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਏ ਕਿ ਕਿਆਮਪੁਰ ਤੇ ਮੁਕੇਰੀਆਂ ਵਿਚ ਏਧਰ-ਓਧਰ ਖਿੱਲਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ 'ਕੱਠੀਆਂ ਕਰ ਕੇ ਲਿਖਦਾ ਰਵ੍ਹਾਂ।

    Related Stories
      
    Go to TOP Top
    0 Comment(s)   Give Comment Comments   

    Name * : Name is Must. Minimum 4 characters.
    E-mail * : Email Id is Must .Invalid format.
    Your Comment : A value is required.
        |
  • ਛਾਤੀਆਂ ‘ਤੇ ਟੈਕਸ

  •  

    ਪੇਸ਼ਕਸ਼ : ਨਰਭਿੰਦਰ

    Related Stories
      
    Go to TOP Top
    0 Comment(s)   Give Comment Comments   

    Name * : Name is Must. Minimum 4 characters.
    E-mail * : Email Id is Must .Invalid format.
    Your Comment : A value is required.
        |
  • ਕੈਨੇਡਾ ਆ ਰਹੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪੜ੍ਹਨਹਾਰੇ ਨੂੰ ਦਰਪੇਸ਼ ਚੁਣੌਤੀਆਂ! ਮਾਪਿਆਂ ਲਈ ਅਹਿਮ ਨੁਕਤੇ

  • ਲੇਖਕ -ਇਕਬਾਲ ਰਾਮੂਵਾਲੀਆ (ਟਰਾਂਟੋ)
    ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਰੁਜ਼ਗਾਰ, ਵਿਪਾਰ, ਅਤੇ ਅਮਨ-ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਸੰਭਾਵਤ ਧੁੰਦਲ਼ੇ ਭਵਿਖ ਤੋਂ ਤ੍ਰਭਕੇ ਹੋਏੇ ਮਾਪੇ, ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰ ਹੀਲੇ ਕਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਭੇਜਣ ਵਾਸਤੇ ਉਤਸੁਕ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਪੰਜਾਬੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਏਡੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਆਉਣਾ ਹਾਂ-ਪੱਖੀ ਰੁਝਾਨ ਹੈ ਓਥੇ ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝਣੀ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਅਨੇਕਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਵੱਡੇ ਸੰਕਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਗੁਜ਼ਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਸੰਕਟ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਦੇ ਵਖਰੇਵੇਂ ਅਤੇ ਤਰੁਟੀਆਂ ਕਾਰਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ, ਬੱਚਿਆਂ ਅੰਦਰ, ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਕਲਚਰਲ ਮਹੌਲ ਵਿਚ ਸਲੀਕੇ ਨਾਲ ਵਿਚਰ ਸਕਣ ਦੀ ਜਾਚ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਕਾਰਨ। ਇਹਨਾਂ ਅਣਕਿਆਸੇ ਕਾਰਨਾਂ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਰਹਿੰਦੇ ਮਾਪੇ ਬੇਖ਼ਬਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
    ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਮੈਂ ਕੁਝ ਕੁ ਨੁਕਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਅਗਾਊਂ-ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਲਈ ਸਹਾਈ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
    1) ਭਾਰਤ ਬੈਠੇ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਕਿ ਕੈਨਡਾ ਭੂਗੋਲਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮੁਲਕ ਹੈ: ਐਡਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਿ ਏਥੇ ਛੇ ਟਾਈਮ ਜ਼ੋਨ ਹਨ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਕੋਨੇ ਤੋਂ ਪੱਛਮੀ ਤੀਕ ਫਾਸਲਾ 7300 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪੂਰਬੀ ਤਟ ਉੱਤੇ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਵੱਜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਮੱਧ-ਕਨੇਡਾ (ਟਰਾਂਟੋ) ਵਿੱਚ ਸਵੇਰ ਦੇ ਨੌਂ, ਵਿੰਨਾਪੈੱਗ ਵਿੱਚ ਸਵੇਰ ਦੇ ਸੱਤ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਤਟ ਉੱਤੇ ਵੈਨਕੂਵਰ ਵਿੱਚ ਤੜਕੇ ਦੇ ਛੇ। ਬਹੁਤੇ ਮਾਪਿਆਂ ਲਈ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਹੁਣ 'ਅੱਛਾ ਹੀ ਅੱਛਾ' ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਅਸਲੀਅਤ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੈ।
    ਕਨੇਡਾ ਦੇ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਭਾਵੇਂ ਨੈੱਟ ਰਾਹੀਂ ਕਾਲਜ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਸੰਪਰਕ ਕਰ ਕੇ ਵੀ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਹਰ ਕਾਲਜ ਨੇ ਦਾਖ਼ਲੇ ਦਵਾਉਣ ਲਈ ਅਜੰਟ ਵੀ ਰੱਖੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤਿਆਂ ਦੀ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਬੈਠੇ ਅਣਭੋਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਦਵਾਇਆ ਜਾਵੇ ਜਿਸ ਤੋਂ ਅਜੰਟਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਕਮਿਸ਼ਨ ਮਿਲਦਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਓਪਰੇ ਮੁਲਕ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਤ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦਿਆਂ, ਲਾਲਚੀ ਅਜੰਟ ਦਾਖ਼਼ਲਾ ਐਸੀ ਜਗ੍ਹਾ ਦੁਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਕਮਰੇ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਕਰਨਾ ਹੀ ਮੁਹਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਾਰਟ ਟਾਈਮ ਕੰਮ ਲੱਭਣਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
    ਇਸ ਲਈ ਦੋ ਤਜਵੀਜ਼ਾਂ ਹਨ: ਇਕ ਤਾਂ ਦਾਖ਼ਲਾ, ਅਜੰਟ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਸਿੱਧਾ ਨੈੱਟ ਰਾਹੀਂ ਲਿਆ ਜਾਵੇ। ਦੂਜਾ, ਦਾਖ਼ਲਾ ਅਗਰ ਟਰਾਂਟੋ ਦੇ ਹੰਬਰ ਕਾਲਜ ਨੋਰਥ ਕੈਂਪਸ, ਸ਼ੈਰੀਡਨ ਕਾਲਜ ਬਰੈਂਪਟਨ, ਜਾਂ ਸੈਨਕਾ ਕਾਲਜ ਦੇ ਯੋਰਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕੰਮ ਲੱਭਣ ਅਤੇ ਰਹਾਇਸ਼ ਲੱਭਣ ਵਿੱਚ ਆਸਾਨੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਉਹ ਕਾਲਜ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਹਨ ਜਿੱਥੋਂ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਸੰਘਣੀ ਵਸੋਂ ਵਾਲ਼ੇ ਬਰੈਂਪਟਨ, ਮਾਲਟਨ, ਵੁੱਡਬਰਿੱਜ, ਕਾਨਕੋਰਡ, ਵੈਸਟਨ, ਇਟੋਬੀਕੋਅ, ਰੈਕਸਡੇਲ ਆਦਿਕ ਸ਼ਹਿਰ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਕੱਲ ਨੈੱਟ ਦਾ ਯੁਗ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਕਾਲਜ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਖੁਦ ਹੀ ਗੂਗਲ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਪਤਾ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰ ਲੈਣ ਕਿ ਜਿਸ ਜਗ੍ਹਾ ਉਹਨਾ ਨੂੰ ਦਾਖ਼ਲਾ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਕਿੰਨੀ ਦੂਰ ਹਨ।
    2) ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੈਨੇਡਾ ਪਹੁੰਚੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਪੰਜਾਬੀ ਬੱਚੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਤੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੱਡ-ਭੰਨਵੀਂ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਨੇਕਾਂ ਬੱਚੇ ਉਹ ਵੀ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਦੇ ਮੁਕਾਮ ਉੱਤੇ ਵਾਸ਼ਰੂਮ-ਟਾਇਲਟ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਕਰਨਾ, ਝਾੜੂ ਮਾਰਨਾ, ਡਸਟਿੰਗ ਕਰਨੀ ਆਦਿਕ ਚੀਜ਼ਾਂ ਕੰਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੰਮ ਦੇ ਮਾਲਕ ਇਹ ਕੰਮ ਆਪ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਸਮਾਜਕ ਮਹੌਲ ਵਿੱਚੋਂ ਆਏ ਬੱਚੇ ਕਈ ਵਾਰ ਝਾੜੂ ਮਾਰਨ, ਪੋਚਾ ਲਾਉਣ, ਵਾਸ਼ਰੂਮ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਆਦਿਕ ਨੂੰ "ਘਟੀਆ" ਸਮਝਣ ਦੀ ਗ਼ਲਤੀ ਕਰ ਬੈਠਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਕੰਮਾਂ ਤੋਂ ਪਾਸਾ ਵੱਟ ਕੇ ਆਪਣੀ ਜਾਬ ਵੀ ਗੁਆ ਬੈਠਦੇ ਹਨ।
    ਉਂਜ ਵੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਆਦਤ ਹੀ ਨਹੀਂ ਪਾਈ ਹੁੰਦੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਵੀ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦੇ ਕਿਰਾਏ, ਗਰੋਸਰੀ, ਬੱਸਾਂ ਦੇ ਕਿਰਾਏ ਅਤੇ ਹੋਰ ਫੁਟਕਲ ਖ਼ਰਚਿਆਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਨਿਰਭਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਜੇਹੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਣਾ ਔਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨਿਆਣੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਆਦਤ ਪਾਉਣੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਕੰਮਚੋਰ ਅਤੇ ਆਲਸੀ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।
    3) ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਨੇਡਾ ਆ ਰਹੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲੋਂ ਆਗਾਹ ਕਰ ਕੇ ਹੀ ਬਾਹਰ ਘੱਲਣ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰਲੇ ਮੁਲਕ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦਾ ਕਿਰਾਇਆ ਅਤੇ ਜੇਬ ਖ਼ਰਚਾ, ਪਾਰਟ ਟਾਈਮ ਕੰਮ ਕਰ ਕੇ ਆਪ ਕਮਾਉਣਾ ਪੈਣਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਟਲ਼ਦੇ ਹਨ, ਆਲਸੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ "ਘਟੀਆ" ਸਮਝਣ ਦਾ ਕੂੜਾ ਆਪਣੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਚੁੱਕੀ ਫ਼ਿਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਬਿਹਤਰ ਕਿ ਉਹ ਪੈਸਾ ਬਰਬਾਦ ਕਰਨ ਦਾ ਰਿਸਕ ਨਾ ਲੈਣ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਭੇਜਣ ਤੋਂ ਗੁਰੇਜ਼ ਕਰਨ। ਉਂਜ ਇਹ ਗੱਲ ਵੀ ਨੋਟ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ੀ ਹੈ ਕਿ ਬਹੁਤੇ ਬੱਚੇ ਐਨੇ ਮਿਹਨਤੀ ਅਤੇ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰਾਤਾਂ ਨੂੰ ਕੰਮ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਦਿਨੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਮਸਰੂਫ਼ ਰਹਿ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਫੀਸਾਂ ਵੀ ਆਪ ਕਮਾਅ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
    4) ਕੈਨੇਡਾ ਦਾ ਸਮਾਜਕ ਮਹੌਲ ਭਾਰਤ ਨਾਲੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਹੀ ਵੱਖਰਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਮੁੰਡੇ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ-ਗਿਲਣ ਦੀ ਸੰਪੂਰਨ ਆਜ਼ਾਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਨੇਡਾ ਦੇ ਜੰਮਪਲ ਬੱਚੇ ਇਸ ਮਹੌਲ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਢੁਕਵੀਂ ਵਿੱਥ ਰੱਖ ਕੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਦੋਸਤੀਆਂ ਰਖਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਪੰਜਾਬੋਂ ਆਏ ਅਨੇਕਾਂ ਬੱਚੇ ਇਸ ਖੁਲ੍ਹੇ-ਡੁਲ੍ਹੇ ਮਹੌਲ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਨ ਗਲਤੀਆਂ ਵੀ ਕਰ ਬੈਠਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਾਰੂ ਅਸਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਉੱਤੇ ਵੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਵਰਤਾਰੇ ਉੱਤੇ ਵੀ।
    5) ਉਹ ਮਾਪੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕੈਨਡਾ ਭੇਜਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਡੂੰਘੀ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਕੈਨੇਡਾ ਪਹੁੰਚਣ ਉੱਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਬੱਚਾ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦੇ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਲਈ ਡਾਢੀ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰੇਗਾ। ਅਗਰ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰ, ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਤੋਂ ਚੁੱਕ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਆਵੇਗਾ ਤਾਂ ਬੱਚਾ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀ ਤੋਂ ਬਚ ਸਕਦਾ ਹੈ।
    ਪਰ ਜਾਣਕਾਰ ਤੋਂ ਐਡੀ ਵੱਡੀ ਤਵੱਕੋ ਨਾ ਰੱਖੀ ਜਾਵੇ ਕਿ ਉਹ ਓਪਰੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਮੁਫ਼ਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਾਸ ਕਈ ਦਿਨ ਰੱਖ ਸਕੇਗਾ। ਏਥੇ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਮੁੱਲ ਦੀ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਵੀ, ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਗਰਮ ਠੰਢਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਸਿਸਟਮ ਵੀ, ਦੁੱਧ ਵੀ, ਖਾਣ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਵੀ। ਇਸ ਲਈ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਾ ਕੇ ਘੱਲਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਲਈ "ਪਨਾਂਹ" ਮਿਲੀ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਪਰਵਾਰ ਨੂੰ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਤਕਲੀਫ਼ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ। ਮਸਲਨ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਆਏ ਬੱਚੇ ਨਹਾਉਣ ਲੱਗਿਆਂ ਨਾਲ਼ੇ ਤਾਂ ਨਿੱਘੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲ਼ਾ ਸ਼ਾਵਰ (ਫੁਹਾਰਾ) ਛੱਡ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਬਣ ਲਾ ਕੇ ਲੰਮਾਂ ਸਮਾਂ ਸਾਬਣ ਨੂੰ ਵੀ ਤੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਵੀ ਜ਼ਾਇਆ ਕਰੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਿਆਣੇ ਲੋਕ ਅੱਧਾ ਮਿੰਟ ਸ਼ਾਵਰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਤਰ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫ਼ਿਰ ਸ਼ਾਵਰ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਕੇ ਸਾਬਣ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਅਖੀਰ ਸਾਬਣ ਨੂੰ ਉਤਾਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਡੇਢ ਮਿੰਟ ਲਈ ਸ਼ਾਵਰ ਛੱਡ ਕੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਜ਼ਾਇਆ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਘਰ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ ਖਿਝ ਤੋਂ ਬਚੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
    6) ਜਿਹੜੇ ਬੱਚੇ ਆਪਣੇ ਕਿਸੇ ਵਾਕਫ਼ ਦੇ ਘਰ ਆਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਮੇਰੀ ਸਲਾਹ ਹੈ ਕਿ ਸਕੂਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ 'ਤੇ ਉਹ ਇਹ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਕਿ ਜਲਦੀ ਤੋਂ ਜਲਦੀ ਆਪਣਾ ਟਿਕਾਣਾ ਆਪ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪਲ਼ੇ ਬਹੁਤੇ ਬੱਚੇ ਆਪਣੇ ਪਰਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖਾਣੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਬਰਤਨ ਚੁੱਕ ਕੇ ਸਿੰਕ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਦੀ ਆਦਤ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਿੱਖੇ ਹੁੰਦੇ, ਬਰਤਨ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਦੂਰ ਦੀ ਹੈ। ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵਾਕਫ਼ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹਫ਼ਤੇ ਦੋ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਕਿਆਮ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਹਦਾਇਤ ਕਰ ਕੇ ਘੱਲਣ ਕਿ ਪਨਾਂਹ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ 'ਬਰਾਤੀ' ਬਣ ਕੇ ਨਾ ਵਿਚਰਨ ਸਗੋਂ ਬਰਤਨ ਸਫ਼ਾਈ, ਖਾਣੇ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਅਤੇ ਘਰ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਪਾਉਣ।
    7) ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਕਨੇਡਾ ਆਏ ਅਨੇਕਾਂ ਬੱਚੇ ਢਾਣੀਆਂ ਬਣਾ ਕੇ ਪਲਾਜ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਦੌਰਾਨ ਅਤੇ ਬੱਸਾਂ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਰ ਕਰਨ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਵਾਂਗ ਅਜੀਬ ਹਰਕਤਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, 'ਲਾਚੜ' ਕੇ ਮਖ਼ੌਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸ਼ਰਾਰਤਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਢਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦੇ ਇਹ ਬੱਚੇ ਬਹੁਤ ਵਾਰੀ ਕਨੇਡਾ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਸਲੀਕੇ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉੱਚੀ ਉੱਚੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਨੇਡੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਖਿਝ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਕਨੇਡਾ ਘੱਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਪੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ, ਚੁਪ-ਚਾਪ ਸਫ਼ਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਟੋਰਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਵੇਲੇ ਸਲੀਕਾ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਦੀ ਤਾੜਨਾ ਕਰਕੇ ਹੀ ਤੋਰਨ।
    😎 ਇਹ ਵੀ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਅਨੇਕਾਂ ਬੱਚੇ ਸਰੀਰਕ ਸਫ਼ਾਈ ਰੱਖਣ, ਹਰ ਰੋਜ਼ ਨਹਾਉਣ ਅਤੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਕੱਛਾ ਬੁਨੈਣ ਬਦਲਣ ਤੋਂ ਆਲਸ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨੀਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
    9) ਮਾਪਿਆਂ ਤੋਂ ਮਿਲੇ ਢੇਰ ਸਾਰੇ ਪੈਸਿਆਂ ਕਾਰਨ ਅਨੇਕਾਂ ਬੱਚੇ ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਖਰਚੀ ਕਰਨ ਵੱਲ ਵੀ ਰੁਚਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਜੀਨ-ਜੋੜੇ, ਚਾਰ ਪੰਜ ਟੀ ਸ਼ਰਟਾਂ, ਅਤੇ ਦੋ ਕੁ ਡਰੈੱਸ ਸ਼ਰਟਾਂ ਨਾਲ ਸੰਜਮ-ਭਰਪੂਰ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਆਦਤ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ ਕਾਮਯਾਬ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
    10) ਇਹ ਵੀ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ ਕਿ ਅਨੇਕਾਂ ਬੱਚੇ ਸਿਗਰਟਾਂ ਸੂਟਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਰਾਬ-ਬੀਅਰ ਆਦਿ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਨ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਪੈਸੇ ਦੀ, ਸਮੇਂ ਦੀ, ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਨਾਲ਼ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
    11) ਬਾਹਰ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਦਾ ਖਾਣਾ ਬਹੁਤ ਮਹਿੰਗਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਪੈਸੇ ਨੂੰ ਸੰਜਮ ਨਾਲ ਖ਼ਰਚਣ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ ਅਵਲ਼ਾ-ਸਵਲ਼ਾ ਖਾਣ ਦੀ ਥਾਂ ਆਪਣਾ ਖਾਣਾ, ਸੈਂਡਵ੍ਹਿਚ, ਬ੍ਰੇਕਫ਼ਾਸਟ ਆਦਿਕ ਆਪ ਬਣਾ ਕੇ ਡਾਲਰਾਂ ਦੀ ਬੱਚਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
    ਛੋਹਰ ਉਮਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ, ਬਿਗਾਨੇ ਮੁਲਕ ਵਿੱਚ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਰਹਿਣਾ ਵੱਡਾ ਚੈਲੰਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤੇ ਬੱਚੇ ਰੂਮਿੰਗ-ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਘਰ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਪੰਜ-ਪੰਜ ਕਮਰੇ ਬਣਾ ਕੇ ਇਕ ਇਕ ਕਮਰੇ ਚ ਦੋ-ਦੋ ਬੱਚੇ "ਤਾੜੇ" ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸੋਚੋ ਕਿ ਜਿਸ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਮਕਾਨ ਵਿੱਚ ਦਸ-ਦਸ, ਛੋਹਰ-ਉਮਰੇ ਬੱਚੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਣ, ਉਥੇ ਹੁੱਲੜਬਾਜ਼ੀ, ਟਿਚਰਬਾਜ਼ੀ, ਮਖੌ਼ਲ ਆਦਿਕ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਝਗੜੇ ਕਈ ਵਾਰ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਣ ਦੀ ਵੱਡੀ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਰਖਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਮਾਪੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਆਵਾਰਾ ਘੁੰਮਣ ਅਤੇ ਬਹਿਬਾਜ਼ੀ ਤੋਂ ਗੁਰੇਜ਼ ਕਰਨ, ਪੈਸੇ ਨੂੰ ਸੰਜਮ ਨਾਲ ਖਰਚਣ, ਸਲੀਕੇ ਨਾਲ ਵਿਚਰਣ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਖਰਚਾ ਆਪ ਕਮਾਉਣ ਵਰਗੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰ ਕੇ ਘੱਲਣ।
    (ਕੈਨੇਡਾ: 905-792-7357)

    Related Stories
      
    Go to TOP Top
    0 Comment(s)   Give Comment Comments   

    Name * : Name is Must. Minimum 4 characters.
    E-mail * : Email Id is Must .Invalid format.
    Your Comment : A value is required.
        |
  • ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਝਾਕਣ ਦੀ ਲੋੜ

  •  

     

    ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗਰੋਆ

     

    ਫੋਨ ਦੀ ਘੰਟੀ ਵੱਜੀ…। ਸਕਰੀਨ ਉੱਪਰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦਾ ਨੰਬਰ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਕਦਮ ਉਤਸੁਕਤਾ ਜਾਗੀ ਕਿਉਂਕਿ ਮਾਮਾ ਜੀ ਦੀ ਪੋਤੀ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਹਫ਼ਤੇ ਬਿਤਾਉਣ ਬਾਅਦ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਇੰਗਲੈਂਡ ਪਰਤ ਕੇ ਆਪਣੀ ਇਸ ਪਹਿਲੀ ਫੇਰੀ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਬਾਰੇ ਹੋਏ ਅਨੁਭਵ ਈ-ਮੇਲ ਰਾਹੀਂ ਸਾਂਝੇ ਕਰੇਗੀ। ਫੋਨ ਦਾ ਬਟਨ ਦੱਬਿਆ ਤਾਂ ਅੱਗੋਂ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ… ਚਾਚਾ ਜੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਈ-ਮੇਲ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਪੜ੍ਹ ਲੈਣਾ। ਕੁਝ ਗੱਲਾਂ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਈ-ਮੇਲ ਖੋਲ੍ਹੀ ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀ-ਮੈਂ ਵੁਲਵਰਹੈਂਪਟਨ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ, ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਔਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਦੋ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹੰਢਾਇਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਤੇ ਇੱਥੇ ਵਸਦੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਸਭਿਆਚਾਰ। ਦੂਜਾ, ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁਲ ਮਿਲ ਕੇ ਰਹਿਣ ਕਾਰਨ ਮਿਲਿਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਮਾਹੌਲ। ਮੇਰੇ ਮਾਪੇ ਮੈਨੂੰ ਛੋਟੀ ਹੁੰਦੀ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅਮੀਰ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿਰਸੇ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦੇ ਆਏ ਹਨ। ਜਦ ਵੀ ਮੈਂ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੱਚੀ ਸ਼ਰਧਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਬਾਰੇ ਮਿਲਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੀ ਆਈ ਹਾਂ। ਔਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਬਾਅਦ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇੱਛਾ ਜਾਗੀ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਜਾ ਕੇ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਵੇਖਾਂ ਤੇ ਸਮਝਾਂ। ਯੂਰੋਪ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ। ਮੇਰੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਫੇਰੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਉਤਸੁਕਤਾ ਸੀ।
    ਪਹਿਲਾ ਅਨੁਭਵ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਲਿੰਕ ਸੜਕਾਂ ਦਾ ਹੋਇਆ। ਜਲੰਧਰ ਛਾਉਣੀ ਤੋਂ ਧੀਣਾ-ਜਮਸ਼ੇਰ ਰਾਹੀਂ ਪਿੰਡ ਧਨਾਲ ਕਲਾਂ ਦਾ ਕਾਰ ਰਾਹੀਂ ਸਫ਼ਰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਲੂਣ ਗਿਆ। ਇੰਜ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕਾਰ ਸੜਕ ਉੱਪਰੋਂ ਨਹੀਂ, ਟੋਇਆਂ-ਖੱਡਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਦੇਰ ਸ਼ਾਮ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਸੜਕ ’ਤੇ ਰੌਸ਼ਨੀਆਂ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਵਾਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਬੀਮ ਲਾਈਟਾਂ ਆਮ ਜਗ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਕਦੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਸੀ।
    ਚਾਰ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਮਿਲ ਕੇ ਭਾਵੇਂ ਮਨ ਬਹੁਤ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੇ ਨਾਖ਼ੁਸ਼ ਵੀ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੀਆਂ ਸਨ ਜੋ ਮੇਰੇ ਮੰਮੀ ਡੈਡੀ ਮੈਨੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਦਿੰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਇੱਥੇ ਇਸ ਲਈ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ ਤਾਂ ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਇਹ ਜਾਣ ਸਕਣ ਕਿ ਕਿਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿਰਸੇ ਨੂੰ ਭੁੱਲਦੇ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾ ਰਹੇ। ਪਰਿਵਾਰਕ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਕਿ ਉਹ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਲਈ ਕੋਈ ਵੀ ਗ਼ੈਰਕਾਨੂੰਨੀ ਤਰੀਕਾ ਅਖ਼ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਬੈਠੇ ਹਨ। ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਪੱਧਰ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਵਧੀਆ ਨੌਕਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਸਕਣ ਜਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾ ਕੇ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਘੁਲ ਮਿਲ ਕੇ ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੋਣ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵੱਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਅਗਲਾ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਮੁਕਾਬਲੇ ਤੇ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਜੀਵਨ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਉੱਪਰ ਅਮਲ ਘੱਟ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ। ਲਾਪ੍ਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਰਹਿਣਾ ਤੇ ਮਾੜੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੋਊ-ਪਰੇ ਕਰਨਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸਿੱਖਿਆ ਮਿਲੀ, ਉਹ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸਹਿਜ ਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਆਪ ਤੈਅ ਕਰਨਾ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸਵੈ-ਭਰੋਸਾ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਫਿਲਾਸਫ਼ਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ, ਵੱਡੇ  ਲੇਖਕਾਂ ਤੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜੀਵਨ ਦਿਸ਼ਾ ਤੈਅ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਦਦ ਮਿਲਦੀ ਆਈ ਹੈ। ਕੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸਿਲੇਬਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦੀ ਜਿਹੜੀ ਉੱਚ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਵਾਲਾ ਜੀਵਨ ਜਿਉਂਦਿਆਂ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਾਣ ਅਤੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਕਾਬਲ ਬਣਾ ਸਕੇ? ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਮਲੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
    ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਆਹ ਸਮਾਰੋਹ ਵੇਖਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ। ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਖ਼ਰਚ ਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਬਹੁਤ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ। ਵਿਖਾਵਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਖ਼ਰਚੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਪੈਸੇ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਦੇ ਹੋਣ। ਬਹੁਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖ਼ਰਚਿਆਂ ਕਾਰਨ ਸੰਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸਦੇ ਤੇ ਫਿਰ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਸਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਕੋਲੋਂ ਇੰਜ ਪੈਸੇ ਮੰਗਦੇ ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੀ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਨਾਲੋਂ ਤੋੜ ਕੇ ਭੇਜਣੇ ਹੋਣ। ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵੱਟੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ਰਮ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਰਹਿਣੀ-ਸਹਿਣੀ ਤੇ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਘਾਰ ਆਉਣ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਰੁਝਾਨ ਰੋਕਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸੇ, ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਤੇ ਉਸਾਰੂ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਨਾਲ ਮੁੜ ਜੋੜਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਮੁੜ ਝਾਤੀ ਮਾਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੀ ਪੰਜਾਬ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆਏਗਾ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਸੀਂ ਬੜੇ ਮਾਣ ਨਾਲ ਗ਼ੈਰ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਅੱਗੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਦੋਵਾਂ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਲਿਤ ਬਣਾ ਕੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਦੋਵਾਂ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਕਝ ਸਿੱਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੇਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਸਾਦਗ਼ੀ ਸੱਚ, ਸਹਿਜਤਾ ਤੇ ਉੱਚ ਵਿਚਾਰ ਮੇਰੇ ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਕ ਹਨ। ਮੈਂ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਾਲਾ ਹੀ ਚੁਣਾਂਗੀ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਗ਼ਰੀਬ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ।

    ਸੰਪਰਕ: 84373-11457

    Related Stories
      
    Go to TOP Top
    0 Comment(s)   Give Comment Comments   

    Name * : Name is Must. Minimum 4 characters.
    E-mail * : Email Id is Must .Invalid format.
    Your Comment : A value is required.
        |
  • ਫੇਸਬੁੱਕ ਕਿ ਫਸੇਬੁੱਕ? ਗਿਆਨੀ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ

  • keI vwr bMdw Awp shyVI musIbq ivc, vwV ivc Psy ib`ly vW|

    ieh AwKx leI mjbUr ho jWdw hY, "bury Psy!" myrI 2010 vwLI inaUzIlYNf vwlI Xwqrw smy, bhuq swrIAW isPqW d`s d`s ky, guirMdr

    isMG F`t ny myry nW qy Pysbu`k dw Kwqw Kohl idqw[ aus smy mYnUM ies

    nvyN 'jMGplWGy' nUM vrqx dI jwc nw hox krky, ies nUM vwhvw icr

    vriqAw nw[ iPr ipCly swl muV vrqx dI qWG auTI qy ies su`qy pey

    Kwqy nUM, Awpxy pu`qr sMdIp isMG rwhIN muV jgw ilAw[ hux qW ies dw

    eynw nSw ijhw ho igAw hY ik svyry svyry Awpxy 'mYijk bwks' nUM Kohl

    ky, ies dy swhmxy hI GMitAW b`DI bYTw rihMdw hW; hor iksy kwrj dI

    Xwd hI nhIN AwauNdI[ h`d qW ies swl dy 2 jUn vwLy idn EdoN hoeI

    jdoN ies dI PwhI ivc Ps ky mYN Awpxw jhwj hI lMGw bYTw[

    g`l ieh ieauN hoeI ik vulgUlgy qoN igAwnI rwijMdr isMG jI dw

    &on AwieAw ik EQy dy gurduAwrw swihb ivKy, sRI drbwr swihb

    aupr hmly dI Xwd dy sbMD ivc, 3 jUn nUM Swm dy smy dIvwn

    sjwieAw jw irhw hY, ijs ivc sMgq v`loN mYnUM s`dw idqw jw irhw hY

    ik ies idn dy ieiqhws bwry sMgqW nUM jwxkwrI idAW ikauNik vwhvw

    swry jvwn pIhVI dy is`K nOjvwn ies ieiqhws qoN jW qy Axjwx hn

    qy jW iPr ihMdusqwn dI srkwr dy JUTy pRwpygMfy dy Asr hyT hn[

    sMgq dy kihx Anuswr mYN ies swky bwry bwkI ivdvwnW nwLoN vDyry

    jwxkwrI r`Kdw hW, ies leI jrUr Aw ky dIvwn ivc ies G`lUGwry

    bwry sMgqW nUM d`sW[ vUlgUlgy qoN hvweI jhwj dI sIt bu`k kr idqI

    jwvygI[ myry v`loN EQy jwx ivc qW koeI ikMqU nhIN sI; bVI ^uSI nwL

    jwxw hI jwxw sI pr hvweI jhwj jW ryl rwhIN jwx bwry ivcwr krn

    leI mYN igAwnI jI qoN smw mMg ilAw[ dIrG ivcwr aupRMq eyhI PYslw

    16 / ijMny mUMh EnIAW g`lW

    kIqw ik jhwj rwhIN jwxw hI TIk rhygw[ auhnW nUM &on kr idqw ik

    TIk hY; auh sIt bu`k kr dyx[ auhnW ny mMglvwr dI 2.45 lOFy vyLy

    vwLI &lweIt dI sIt bu`k kr idqI[ sdw vW| mYN vwhvw smw rihMidAW

    hI hvweI A`fy qy pu`j igAw[ borifMg pws lY ky gyt nMbr bqwlI v`L

    AMdwzy ijhy nwL, A`fy dy s`jy pwsy v`l nUM qur ipAw[ jdoN kuJ dUrI qy

    jw ky K`by pwsy nUM kUhxI moV muVnw sI qW s`jy h`Q kMD ivc ieMtrnYt

    l`gw hoieAw ids ipAw[ soicAw ik igAwnI jI horW nUM sMdyS ilK

    idAW ik borifMg pws mYnUM imL igAw hY qy auh mYnUM hvweI A`fy qoN,

    r`b qoN pihlW pihlW cu`k lYx dw pRbMD kr lYx[ vyiKAw ik smw Ajy

    vwhvw rihMdw hY, ies leI kuJ hor pwsy vI ingwh mwr leI jwvy[

    ieh ivcwr ky &ysb`uk nUM vwcx l`g ipAw qy jhwj dI Xwd jdoN AweI

    qW aus smy 2.30 ho c`uky sn[ pMdrW imMt jhwj c`lx ivc rih gey

    jwx ky mYN CyqI CyqI B`jx vW| hI quirAw pr 42 nMbr gyt lBy hI nw[

    kwrIfor dy AKIr q`k cilAw igAw[ iPr iksy nUM pu`iCAw qW aus ny

    d`isAw ik 42 nMbr gyt qW hvweI A`fy dI dUjI lweIn ivc AKIr qy

    hY[ hvweI A`fy dI bxqr qkrIbn AMgRyzI dy 'XU' A`Kr vW| hY[ mYN 'XU'

    dy s`jy isry aupr sW qy 42 nMbr gyt 'XU' dy K`by isry aupr sI[ mYN

    B`jx vW| hI quirAw qy nwly Awpxw A`Dw ku kMn jyhVw kMm krdw hY,

    AnwaUNsmYNt vwLy pwsy vI lweI r`iKAw[ ivcwr sI ik borifMg pws

    imlx vwLIAW swrIAW svwrIAW nUM bYTwieAW qoN ibnw jhwj aufdw

    nhIN[ eyAr lweInW dy pRbMDkW dw ivcwr hY ik jyhVw bMdw borifMg

    pws lY ky jhwj ivc nw cVHy aus aupr S`k vwLI g`l ho jWdI hY[ ho

    skdw hY ik aus ny koeI ^qrnwk cIz Awpxy swmwn ivc r`K ky jhwj

    ivc pucw idqI hovy ijs nwL jhwj Awsmwn ivc aufdw qbwh ho

    skdw hovy! ies leI swmwn vwLw svwr Awp nhIN ciVHAw; ies leI

    auh aus svwrI nUM lBx dw Xqn krdy hn qy jy nw lBy qW iPr aus dw

    swmwn bwhr kF ky hI jhwj nUM aufwauNdy hn[ aus dw swmwn jhwj

    ivcoN lBx leI vI swrw swmwn bwhr kFxw pYNdw hY qy iPr dubwrw

    jhwj ivc l`dxw[ iPr hI jhwj qoirAw jWdw hY[

    ies g`l dw qj`rbw mYnUM AwpxI 1990 vwLI dunIAW dy duAwly dI

    ijMny mUMh EnIAW g`lW / 17

    Xwqrw dOrwn, jrmnI dy &RYNk&rt hvweI A`fy aupr hoieAw sI[ g`l

    ieh ieauN hoeI ik mYN lMfnoN pYirs rwhIN jrmnI auqirAw[ EQy BweI

    jgrwj isMG jI (qUPwn isMG) dy ShIdI smwgm ivc hwjrI Brn

    aupRMq do cwr idn bwAd, ies A`fy aupr rom vwsqy jwx leI igAw qW

    iek klIn Syvn is`K nOjvwn vwhvw iPkrmMdI dI hwlq ivc myry

    koL AwieAw[ aus ny d`isAw ik auh kYnyfw dy Sihr lMfn dw vsnIk

    hY qy aus dw swmwn jhwj ivc cilAw igAw qy auh bYNc aupr sON jwx

    krky, jhwjy nhIN sI cVH sikAw[ aus dw swmwn eyAr lweIn dy

    stw& kol hY qy aus nUM idMdy nhIN sgoN aus dI lwh pwh krdy hn[ ies

    kwrj ivc mYN aus dI mdd krW[ mYN aus dy nwL stw& dy d&qr v`l

    qur ipAw[ auhnW ny myrI is&wrSI dI vI kuJ sihMdI sihMdI lwh pwh

    kIqI[ auh vI s`cy sn ikauNik auhnIN idnIN ieho ijhIAW vwrdwqW

    huMdIAW sn qy A`j klH vI huMdIAW hn[ QohVw hI smw pihlW eyAr

    ieMfIAw dw iek jhwj kYnyfw qoN hI auf ky AwielYNf dy pwxIAW ivc

    if`gw sI ijs ivc 329 byksUry svwr mwry gey sn qy ies dw

    ielzwm mIfIey ny isKW aupr hI lwieAw sI[ kYnyfw dy ieiqhws dw

    sB qoN mihMgw muk`dmw, kYnyfw dy do isMGW, s. irpdmn isMG qy s.

    Ajwieb isMG bwgVI, aupr c`ilAw sI[ BwvyN ik auh lMmy smy leI

    c`ly mu`kdmy ivcoN brI ho gey sn[ stw& vwiLAW ny mYnUM ikhw ik auh

    bVw smw ies nUM lBdy rhy; AnwaUNsmYNtW krdy rhy[ bhuq aufIkx

    ip`CoN AwKr auhnW nUM swrw swmwn jwhwj ivcoN auqwrnw ipAw qy ies

    dw swmwn pCwx ky bwhr kiFAw; iPr bwkI svwrW dw swrw swmwn

    muV jhwj ivc r`iKAw qy qW jhwj auifAw[ KYr, auhnW ny aus dw

    swmwn myry AwKx vyKx qy dy idqw[ swmwn qW AKIr auhnW ny dyxw hI

    dyxw sI pr ies nwL aus nOjvwn dw myry qy Brosw bx igAw qy aus ny

    mYnUM mjbUr kr idqw ik mYN aus dy nwL id`lI q`k jwvW ikauNik auh

    ies Gtnw qoN kuJ Gbrw ijhw igAw sI[ mYN AwpxI bwkI dI Xwqrw

    ivcy C`f idqI qy rom vwLy jhwj dI bjwie, aus dy nwL hI id`lI vwly

    jhwj ivc bih igAw[ myrI SurU qoN hI ieh hwlq rhI hY, "ijnHy lweI

    g`lIN, auhdy nwL auT c`lI["

    iPr c`lIey isfnI dy GrylU hvweI A`fy aupr[ mYN dOVdw dOVdw

    18 / ijMny mUMh EnIAW g`lW

    AKIr 'XU' dy K`by pwsy AKIr ivc siQq, gyt nMbr 42 lB hI ilAw[

    gyt dy A`gy svwrI koeI nw vyK ky mYnUM KuVk qW geI ik jhwj dy bUhy

    bMd ho cu`ky hoxgy[ iPr vI mYN ifaUtI vwLI lVkI nUM d`isAw qW auh

    kihMdI, "jhwj qW auf vI igAw hY[ qUM lyt hYN qy qyrI itkt vI geI[

    hux BLky hor itkt ^rId ky qUM jw skdw hYN qy aupr srivs kwaUNtr

    qy jw ky nwLy BLk dI sIt bu`k krvw qy nwLy itkt vI hor ^rId["

    myry v`loN tweIm puCx qy aus ny d`isAw ik 2.45 ho gey hn[ mYN iPr

    ikhw, "mYN AYn tweIm isr Aw igAw hW qy kr ihMmq; bwrI Kulvw ky

    mYnUM jhwjy cVHw dyh! vYsy vI jhwj nUM kuJ imMt qW myry leI aufIkxw hI

    cwhIdw sI[ qusIN AnwaUNsmYNt vI koeI nhIN kIqI[" aus ny AwiKAw,

    "jhwj qW auf vI igAw hY[ hux AwkwS ivcoN mYN ikvyN bwrI Kohl ky

    qYnUM cVHwvW?"

    koeI cwrw nw c`ldw vyK AKIr mYN aupr Aw igAw qy srivs

    kwaUNtr lB ky, ifaUtI vwLI bIbI dy A`gy jw Al`K jgweI[ aus ny

    bVI ^uSI KuSI Agly idn, 3 jUn nUM svyry ds ku vjy vwLI PlweIt

    aupr myry vwsqy sIt bu`k kr idqI[ aus dy ^uS hox dw kwrn Swied

    myrI &ysbu`k vwLy SOk ivc jhwj im`s kr jwxw sI! Swied aus ny

    pihlW koeI myry vrgw lwprvwh bMdw nw vyiKAw hovy jo &ysbu`k dy

    Kljgx ivc Ps ky jhwj hI im`s kr dyvy! iPr hor ^uSI vwLI g`l

    ieh ik aus ny pihlI itkt dy pYisAW ivc hI Agly idn vwLI sIt

    bu`k kr idqI; hor koeI pYsw myry koLoN nhIN ilAw[ nwL ieh AwK vI

    idqw, "ieh qyry nwL spYSl irAwieq kIqI geI hY; Awm hwlq ivc

    AsIN AijhI irAwieq nhIN krdy["

    ho skdw hY ik myrIAW kmLIAW rmLIAW g`lW, hrkqW qy Skl qoN

    myrw ilhwz krn leI aus dw jI kr AwieAw hovy! Agly idn qW iPr

    mYN pOxy ku iqMn GMty smy qoN pihlW hI gyt dy AYn A`gy jw ky bih igAw[

    ieh qW myrI bysmJI sI; vYsy Pysbu`k dy lwB vI bhuq hn[ ieh qW

    swfy qy inrBr hY ik AsIN iksy vsqU nUM ikvyN vrqdy hW[ zihr mOq

    dw &irSqw vI hY qy keI bImwrIAW vI dUr krdw hY pr jy iksy isAwxy

    vYd dI AgvweI hyT dvweI vW| KwDw jwvy qW[ iek vwrIN s`cKMf vwsI

    sMq gurbcn isMG ^wlsw iBMfrWvwiLAW ny, iksy g`loN nwrwzgI ijhI

    zwhr kridAW, myry BweIAw jI nUM ieauN vI AwiKAw sI, "igAwn

    isMGw, AMimRq dw cuLw leIdw, kuMf ivc fu`b ky nhIN mrIdw[" hryk

    vsqU qy vsIly dw lwB qy nukswn vrqx vwLy dI smJ Anuswr huMdw

    hY[

    pwTkW dI soc ivc Swied ieh g`l Awvy ik myry kys ivc auhnW

    ny mYnUM ikauN nhIN liBAw qy jhwj ivcoN swmwn ikauN nhIN auqwirAw!

    aus dw kwrn Swied ieh hovy ik mYN auhnW nUM jhwj ivc r`Kx leI

    kuJ idqw hI nhIN sI[ kCihry, qOlIey qy bnYx vwLw Cotw ijhw bYg mYN

    Awpxy h`Q ivc hI PV ky nwL KVn leI r`K ilAw sI[ ies vwsqy

    auhnW nUM myry qoN koeI ^qrw nw idisAw qy auhnW ny mYnUM lBx jW jhwj

    dw swmwn Polx dI loV nw smJ ky jhwj, myry svwr hox qoN ibnw hI

    aufw ilAw hovy! A`gy gurU dIAW gurU jwxy jW jhwj vwLy jwnx!

     

    Related Stories
      
    Go to TOP Top
    0 Comment(s)   Give Comment Comments   

    Name * : Name is Must. Minimum 4 characters.
    E-mail * : Email Id is Must .Invalid format.
    Your Comment : A value is required.
        |
  • ਜਿੰਨੇ ਮੂੰਹ ਓਨੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਗਿਆਨੀ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ

  • dyS Bgq Xwdgwr hwl vwLw swihqk smwgm

    vwikAw ieh myrI ipClyrI 2014 vwLI pMjwb Xwqrw smy dw hY[

    A^bwr ivcoN ^br pVHI ik dyS Bgq Xwdgwr hwl jlMDr ivc,

    kyNdrI pMjwbI ilKwrI sBw v`loN pMjwbI dI aunqI bwry ivcwrW krn

    leI sYmInwr kIqw jw irhw hY[ mYN qW Aijhy mOikAW dI aufIk ivc hI

    rihMdw hW[

    duAwby dI DuMnI, jlMDr Sihr ivc ieh dyS Bgq Xwdgwr hwl,

    auhnW sUrbIr AwzwdI dy pRvwny XoiDAW dI Xwd ivc auswirAw igAw

    hY, ijnHW ny AmRIkw, kYnyfw, mlwieAw, cIn Awid dysW ivcoN AwpxIAW

    cMgIAW kmweIAW vwLy kwrobwr C`f ky, hzwrW dI igxqI ivc, dyS nUM

    vhIrW G`q idqIAW sn qW ik 1914 vwLI pihlI sMswr jMg dIAW

    GtnwvW qoN lwB auTw ky, AMgRyzW qoN Awpxy dyS nUM Awzwd krvwieAw jw

    sky[ ieh Xwdgwr auswrn ivc pRisD dyS Bgq bzurg, bwbw gurmuK

    isMG jI Aqy bwbw Bgq isMG iblgw ny, bwkI dyS Bgq bwibAW dI

    shwieqw nwL auswirAw igAw hY[ eyQy sohxI lwiebRyrI, sYmInwr hwl,

    lMgr Awid dw sohxw ieMqzwm hY[ A`j klH ies dy mohrI pRbMDkW ivc,

    myry im`qr fw. virAwm isMG sMDU vI Swml hn[ ipClyrI iksy Xwqrw

    dOrwn auhnW dy nwL mYnUM vI eyQoN dy lMgr ivcoN dupihr dw pRSwdw Ckx

    dw suBwg pRwpq hoieAw sI pr aus smy mYN lMgr dI syvw ivc koeI

    ih`sw sI nhIN pw sikAw[ AglI Xwqrw smy ies g`l dw iDAwn

    r`iKAw jwvygw[ vYsy mYN jlMDr dy hryk c`kr smy ies hwl dI Xwqrw

    jrUr krdw hW qy ies dI lwiebRyrI vwsqy AwpxIAW ikqwbW vI Bytw

    krky AwauNdw hW[

    ijMny mUMh EnIAW g`lW / 7

    ies smwgm dy pRbMDkW v`loN ibnw iksy s`dy dy, mYN vI AMimRqsroN

    b`s ivc ciVHAw qy jlMDr jw viVAw[ b`s A`fy qoN tYNpU qy svwr ho ky

    dyS Bgq Xwdgwr hwl ivc pRvyS kr ilAw[ v`fy bwhrly gyt qoN

    AMdr vVidAW hI, lyKk sBw dy pRDwn s. bldyv isMG sVknwmw,

    sBw dy sk`qr s. krmjIq isMG nwL mYnUM t`kr gey[ krmjIq isMG

    jI qW cu`p rhy, BwvyN ik eI-myl rwhIN auh swfI AwpsI jwxkwrI dy

    dwiery AMdr AwauNdy sn[ keI s`jxW dw suBw vI huMdw hY ik auh

    dUijAW nwLoN G`t boldy hn[ pRDwn jI boly, ‘‘AwE igAwnI sMqoK isMG

    jI, A`j AsIN eyQy quhwfI ikqwb rIlIz krnI hY[’’ ikqwbW dIAW qW

    sdw kuJ kwpIAW mYN Awpxy JoLy ivc r`Kdw hI hW qW ik imlx vwly

    ivdvwn s`jxW nUM Bytw kIqIAW jw skx[ aus swl 2014 ivc CpI

    AwpxI in`kVI ijhI ikqwb 'isDry lyK' dIAW kuJ kwpIAW Awpxy JLo y

    ivc pw ky mYN nwL hI lY igAw hoieAw sW[ ivcwr AweI ik s. bldyv

    isMG jI mYnUM ikvyN jwxdy hn? iek vwrI isr& luiDAwxy ivc, lyKk

    sBw dI cox smy auhnW nwl h`Q hI imlwieAw sI qy auh myry, auhnW

    A`gy vDwey hoey h`Q nUM Awpxw h`Q Cuhw ky, ibnw kuJ boly qy ibnw myry

    v`l vyKy, A`gy lMG gey sn qy AijhI BIV BwV smy dI imlxI, jdoN ik

    auh pRDwngI dI cox lV rhy sn, myry vrgw ivAkqI auhnW nUM ikvyN

    Xwd rih igAw! iPr mYN koeI sBw dw votr vI nhIN sW; isrP Awdq

    qoN mjbUr, rOxk mylw vyKx leI hI luiDAwxy igAw hoieAw sW[

    soicAw ik iehnUM ikvyN pqw hY ik mYN kOx hW qy ilKdw vI hW qy eyQy myry

    koL ikqwb vI hY[ iPr iek dm iKAwl AwieAw ik bwby dI dwL ivc

    iGE pwaux vyLy 'pu`C puCeIey' dI kI loV hY! jy ieh mYnUM eynw mwx dy

    rhy hn qW mYnUM lYNidAW ikauN dUjw ivcwr Awvy! nwLy puMn dI gW dy koeI

    dMd QohVy igxIdy ny!

    smwgm SurU hox qoN pihlW Awey hoey swihqkwrW vwsqy bVy Swndwr

    Cwh vyLy dw pRbMD kIqw hoieAw sI[ bhuq sohxy pkvwn Awaux vwiLAW

    dI syvw ivc hwjr sn[ ies Cwh vyLy smy dOrwn ieh vI igAwn ho

    igAw ik aucycw mwx mYnUM ikauN idqw jw irhw hY!

    Cwh vyLw Ckx aupRMq, BweI sMqoK isMG ikrqI dI Xwd ivc bxy

    8 / ijMny mUMh EnIAW g`lW

    ivSwl hwl AMdr smwgm SurU hoieAw[ aus ivSwl ie`kT ivc, ijQy

    pMjwb Br ivcoN ivdvwn s`jx Aw ky suSoBq sn, ivc mYN vI aus

    smwgm ivc bolxw cwhuMdw sW[ eyny ivdvwnW dy snmuK myry vrgy nUM vI

    bolx dw smw imLy, ies qoN vfyrI ^uSI vwLI g`l myry vwsqy hor kyhVI

    ho skdI hY! sroiqAW dI mohrlI kqwr ivc, myry nwL hI sBw dy mIq

    pRDwn, pRisD lyKk sulKx srh`dI jI vI Aw ibrwjy[ sBw dy sk`qr

    s. krmjIq isMG jI mMc sMcwlx kr rhy sn[ mYN srh`dI jI nUM

    AwiKAw ik auh sk`qr jI nUM myry nW dI vI sil`p Byjx[ auhnW ny bVI

    ^uSI nwL Awp jw ky s`kqr jI nUM sil`p idqI[ bhuq swry bulwirAW nUM

    bulwieAw jw irhw sI qy myrI vwrI nhIN sI Aw rhI[ mYnUM ieauN l`g

    irhw sI ik ijvyN myrw p`qw k`itAw jw irhw hY[ "nweIAW dI jM ivc

    swry rwjy[" vwLI khwvq Anuswr, swry pMjwb qoN hI lyKk qy ivdvwn

    EQy Awey hoey sn[ iks iks bulwry nUM ikMnw ikMnw smw idqw jwvy,

    Aijhy smy keI vwrIN ieh vI pRbMDkW vwsqy vwhvw v`fw mslw ho

    in`bVdw hY[ "ieik dU iek cVMdIAw kauxu jwxY myrw nwau jIau]" (pMnw

    762)[ ies ivdvwnW dy BrvyN myly ivc, myry vrgy c`kI rwh dI suxI

    jwxI bVI v`fI g`l sI[ mYN soc irhw sW ik Swied srh`dI swihb dI

    is&wrS vwLw Pwier vI Pokw hI igAw! srh`dI jI ny sk`qr jI nUM

    iPr Xwd krvwieAw[ AKIr, "ku&r tUtw ^udw ^udw krky!" swry

    bulwirAW qoN ip`CoN Aqy pRDwn jI dy bolx qoN pihlW, myrw nW styj qoN

    boilAw igAw[ EQy swry pMjwb ivcoN K`by p`KI soc r`Kx vwLy DurMqr

    ivdvwnW qy lyKkW dw iek`T sI[ auhnW ivc kuVqy pjwmy qy nIlI p`g

    ivc, iek KulHI dwhVI vwlw qy Awpxy nW nwL QW QW bVy mwx nwL,

    igAwnI ilKx qy ilKvwaux vwlw, mYN v`Krw ijhw hI idKweI dy irhw

    sW[ Aijhy smy mYnUM 2010 dw smw Xwd Aw igAw[ inaU zIlYNf dy kuJ

    auqSwhI nOjvwnW ny, AOklYNf Sihr ivc Bgq isMG dw sOvW jnm idn

    mnwaux dw audm kIqw[ nOjvwn guirMdr isMG F`t ny mYnUM vI EQy bolx

    leI s`d ilAw[ Bgq isMG BwvyN AwzwdI Aqy iensw& psMd swrI

    mnuKqw dw sWJw hY pr K`by p`KI s`jx aus aupr kuJ vDyry hI myr

    jqwauNdy hn[ ies krky kudrqI sI ik aus iek`T ivc K`bI ivcwrDwrw

    vwLy s`jx hI vDyry hox! jdoN mYnUM styj aupr bolx leI, styj sk`qr

    ijMny mUMh EnIAW g`lW / 9

    ny s`dw idqw qy mYN iK`lrI dwhVI, nIlI p`g qy ic`ty kuVqy pjwmy ivc

    ilpitAw, styj qy jw Kloqw qy iPr &iqh vI bulw idqI qy sroiqAW

    vloN myrI &iqh dw BrvW huMgwrw nw Awaux qy, FwfI isMGW vW| mYN zrw

    izAwdw jor dy ky dubwrw &iqh bulw idqI[ myrw ilbws Aqy Aijhw

    vqIrw vyK ky kuJ s`jx guirMdr isMG F`t v`l vyKx l`g pey qy

    sroiqAW ivc kuJ 'Gusr musr' ijhI huMdI dw AwBws vI mYnUM hoieAw[

    kuJ s`jx kursIAW ivc vI auslv`ty ijhy lYNdy idsy; auT ky BwvyN hwloN

    bwhr koeI nw igAw[ Sukr r`b dw ik myrw bolxw suxn qoN ip`CoN AijhI

    'ih`l jul' ijhI nrm pY geI qy "AMq Blw so Blw[" Anuswr, sB kuJ

    TIk Twk hI irhw[

    ies jlMDr vwLy smwgm ivc vI myrw ilbws Aqy Skl qW, sdw

    vW|, Eho ijhI hI sI pr ikauNik sBw dy pRDwn nwL myrI jwx pCwx

    ho jwx krky, auNj mYN hOsly ivc vI sW[ jdoN mYN boilAw qy kuJ r`b ny

    ieho ijhw myry mUMhoN kFvwieAw ik lyKkW nwL BrpUr hwl qwlIAW dI

    gVgVwht nwL gUMj auiTAw[ kuJ AwvwzW vI pRsMsw BrpUr AweIAW[

    myry koLoN kuJ ieho ijhI g`l AwKI geI ik qusIN swry eyQy pMjwbI dI

    aunqI leI Awey ho[ quhwfy ivcoN ikMinAW dy b`cy qy b`icAW dy b`cy

    pMjwbI mIfIAm vwLy skUlW ivc pVHdy hn! b`cy qW qusIN AMgRyzI

    mIfIAm vwLy skULW ivc pVHwauNdy ho qy GrW ivc b`icAW nwL ihMdI

    boldy ho, ikauNik AMgRyzI qusIN bol nhIN skdy; jy AMgRyzI bol skdy huMdy

    qW GrW ivc b`icAW nwL jrUr AMgRyzI hI boldy! A`gy jw ky hor vI

    ieho ijhIAW 'J`lvl`lIAW' ijhIAW g`lW myry mUMhoN inkL geIAW[ myrI

    soc Anuswr, srkwr nUM cwhIdw hY ik auh Aijhw kwnUMn bxw dyvy ik

    srkwrI mulwzm, srkwrI skUlW qoN ibnw pRweIvyt skUlW ivc Awpxy

    bcy nw pVHw skx[ AiDAwpkW aupr qW ieh kwnUMn hor vI s^qI nwL

    lwgU hoxw cwhIdw hY ik auhnW dy b`cy vI Esy skUL ivc hI pVHn ijs

    ivc auh ^ud pVHwauNdy hox[

    myry A`gy mweIk hovy qy A`gy sroqy bYTy hoey hox qy auhnW v`loN huMgwrw

    vI auqSwhU Aw irhw hovy qW iPr r`b dI rihmq hI smJxI cwhIdI hY!

    mYN sroiqAW nUM ieh vI Xwd krvwieAw ik kuJ swl pihlW luiDAwxy

    10 / ijMny mUMh EnIAW g`lW

    ivc, lyKk sBw dI cox qoN muV ky, khwxIkwr muKiqAwr ig`l ny, aus

    cox smy luiDAwxy ivc swihqkwrW dI hwjrI bwry iek lyK iliKAw

    sI[ aus ny Awpxy lyK ivc kuJ ieho ijhw d`isAw sI ik bVI ^uSI dI

    g`l hY ik ies iek`T ivc pMjwbI dy lyKk eynI igxqI ivc iek`Ty

    hoey[ ikauNik ieh cox pMjwbI lyKkW dI sBw dI sI, ies krky eyQy

    pMjwbI dy lyKk hI Awey hoey smJxy cwhIdy hn[ jykr auh pMjwbI dy

    lyKk hn qW auhnW nUM pMjwbI pVHnI vI jrUr AwauNdI hovygI! jykr auh

    pMjwbI pVH skdy hn qW iPr pMjwbI dI ikqwb ikauN nhIN ^rId ky

    pVHdy! s`q hjwr dI igxqI ivc pMjwbI ivdvwn EQy cox ivc ih`sw

    lYx leI Awey hoey sn[ jykr ieh pMjwbI ivc Cpx vwLI ikqwb dI

    iek iek kwpI vI ^rIdx qW pMjwbI lyKk B`uKw nw mry[ mYN Awpxy

    BwSn ivc ikhw ik ieh iek pMjwbI swihqkwr ny aus smyN Awpxy

    ilKy lyK ivc ivcwr pRgtwey sn[ iPr aus ny AglyrI ivc ieauN vI

    AwiKAw, ‘‘Swied auh ieh smJdy hox ik jy iksy hor lyKk ƒ pVH

    ilAw qW auhnW dy Awpxy mOlk ivcwrW aupr iksy hor lyKk dw Asr

    nw pY jwvy[”

    iek ieh g`l vI not krn vwLI hY ik pMjwb dy, swry nhIN qW

    bhuqy pRweIvyt skUlW ivc pMjwbI bolx qy pwbMdI hY[ ividAwrQIAW

    aupr ieh hukm lwgU hY ik jy auh AMgRyzI nhIN bol skdy qW ihMdI

    bolx pr pMjwbI nhIN[ Aijhw vqIrw AmIr is`KW dy Dwrimk skUlW

    ivc vI hY[ hux iek do ^brW AweIAW ny ik btwlw invwsI fw. AnUp

    isMG jI, jo kyNdrI pMjwbI lyKk sBw dy jnrl sk`qr vI hn, ny Awpxy

    swQI lyKkW, s. suirMdr isMG inmwxw, fw. rvI Awid dy sihXog nwL,

    Aijhy skUlW dy i^lw& Drny mwrn dw audm vI AwrMiBAw hY[ audm

    SuB hY[ vyKo ies dw swrQk nqIjw kI inkLdw hY!

    myry qoN bwAd smwgm dI pRDwngI kursI aupr suSoBq, joigMdr

    puAwr jI boly[ puAwr swihb pMjwbI dy jwxy pCwxy ivdvwn hn Aqy

    pMjwb dI iksy XUnIvristI dy vweIs cWslr vI rih cu`ky hn[ ipClI

    pOxI ku sdI qoN K`by p`KI soc vwLy kuJ ivdvwn s`jxW ivc, Awpxy nW

    nwL isMG ilKx/ilKvwaux dw irvwz nhIN hY[ puAwr swhb bVy gu`sy

    ijMny mUMh EnIAW g`lW / 11

    ivc boly qy boly auh swrw s~c hI[ ieh Awm hI huMdw hY ik gu`sy qy nSy

    ivc bMdy dy mUMhoN s`c hI inkL jwdw hY[ auhnW dy bolx dw swrMS ieh

    sI ik auh Awpxy poqy poqIAW nUM srkwrI skUlW ivc ikauN pVHny pwaux

    jdoN ik EQy pVHweI hI nhIN huMdI! ieh g`l auhnW dI soLW Awny s`cI hY

    ik ipCly cwr ku dhwikAW qoN l`gdw hY ik ijvyN srkwr dy mwlk jwx

    buJ ky srkwrI iv`idAk isstm nUM Pyhl krnw cwhuMdy hox qW ik

    kyvl smrQwvwn GrwixAW dy b`cy hI, BwrI &IsW vwLy skUlW ivc pVH

    ky swry pwsy mohrI hox[ jy swrI jnqw pVH ky srkwrI A&srI hI mMgx

    l`g geI qW iPr bwkI kMm kOx krU! ieh soc qW iblkul mMnUM irSI

    v`loN, hzwrW swl pihlW ilKI geI, 'mMnU ismrqI' dy Anuswr hY ijs

    ivc d`isAw igAw hY ik pVHn dw AiDkwr kyvl bRwhmx nUM hI ho

    skdw hY, iksy kiQq nIvIN jwq vwLy nUM nhIN[ A`j klH pVHn dw

    AiDkwr kyvl AmIr lokW dy b`icAW vwsqy hI rwKvW kIqw jw irhw

    hY[ jyhVw prvwr pRweIvyt skUlW dy nwjwiez ^rcy J`l skdw hovy auh

    hI b`icAW nUM iehnW skUlW ivc pVHw skdw hY[ iek dm srkwrI

    hspqwlW vW| hI skUL bMd nhIN kIqy jw rhy qW ik jnqw nUM AslIAq

    dw pqw nw l`gy[ hspqwl mOjUd ny pr EQoN grIbW nUM ielwj nhIN

    imLdw eysy qrHW, skUl vI mOjUd ny pr grIbW dy b`icAW nUM srkwrI

    skUlW ivcoN iv`idAw nhIN imLdI[

    myrI AwpxI jwxkwrI dy Gyry ivcoN vI keI srkwrI skUlW ivc

    AiDAwpk hn[ auhnW nwL g`l krIdI hY qW ieauN pqw l`gdw hY ik

    srkwrI skUlW ivc kiQq pCVIAW SyRxIAW dy b`cy qy jW iPr dUjy

    sUibAW ivcoN mzdUrI krn Awey lokW dy b`cy hI dwKl huMdy hn[ auhnW

    ivcoN vI jo kMm kr skdy hn auh kMmW qy cly jWdy hn qy skUl dy

    rijstr ivc auhnW nUM hwjr iliKAw jWdw hY[ tIcr AwpxIAW

    nOkrIAW nUM bcwaux dI mjbUrI v`s, ZYr hwjr rihx dy bwvjUd vI

    rijstr ivcoN auhnW dy nW nhIN k`tdy[ ies byinXmI dw kwrn pu`Cx

    qy d`isAw jWdw hY ik skUl ivc hwjrI ies leI ilKI jWdI hY qW ik

    ividAwrQIAW dI Gwt kwrn AiDAwpkW dIAW nOkrIAW nw clIAW

    jwx[

    iPr Awey idn tIcrW pwsoN rozwnw dupihr dy Kwxy dw ieMqzwm,

    12 / ijMny mUMh EnIAW g`lW

    keI pRkwr dy srvy, mrdm SumwrI, coxW Aqy hor keI iksm dy ZYr

    iv`idAk kMm ley jWdy hn[ huxy hI pqw l`gw hY ik iek srkwrI hukm

    Anuswr hux tIcrwN nUM hr roj Awpxy skUL vwLy ipMf dy hryk bMdy dI

    irport dyxI pvygI ik auh ikqy KyqW ivc h`gx leI qy nhIN igAw[

    iPr ieh irport Awpxy qoN auqly AiDkwrI q`k pucweI jwvygI[ suxn

    ivc AwieAw hY ik ies bwry bhuqw rOLw pY jwx krky, ieh hukm

    vwps lY ilAw igAw hY[ Sukr hY r`b dw!

    jyhVw tIcr irtwier ho jWdw hY, nOkrI C`f jWdw hY, mr jWdw hY,

    prdys qur jWdw hY jW hor iksy kwrn AwpxI ifaUtI nhIN krdw,

    kihMdy ny ik aus dy QW hor tIcr nhIN r`iKAw jWdw[ bwkI rihMidAW

    pwsoN vI pVHweI dy QW hor hor kMm krvwey jWdy ny[ iPr keI keI mhIny

    suixAw hY ik tIcrW nUM qnKwh vI nhIN imLdI[ Aijhy hwlwq ivc

    d`so srkwrI skUlW ivcoN iv`idAw ikvyN imL skdI hY! iPr srkwr ny

    ATvIN q`k iksy nUM Pyhl nw krn dI skIm vI lwgU kIqI hoeI hY[

    mqlb ik 14 swlW dI aumr q`k skUly qW hryk b`cw jwvygw jW aus

    dI hwjrI l`gygI pr ieh jrUrI nhIN ik aus nUM a A pVHnw vI AwauNdw

    hovy! auqoN swfy jQydwr qoqw isMG jI ny pihlI qoN AMgRyzI pVHwauxI vI,

    pRweIvyt skUlW dI rIsy, srkwrI skUlW ivc lwgU kr idqI hY ijs nUM

    swry BwSw ivigAwnIAW dI 'hwl pwhirAw' dy bwvjUd htwieAw nhIN

    igAw[ eyQoN q`k ik jQydwr jI dy ip`CoN Awaux vwLI kYptn srkwr vI

    swfy jQydwr jI dy PYsly nUM nhIN ihlw skI[

    hYrwnI huMdI hY A`j ieh vyK ky ik ADI ku sdI pihlW srkwrI

    mulwzmW dIAW mjbUq jQybMdIAW huMdIAW sn qy auh Awpxy mYNbrW nwL

    huMdI iksy vI, AslI jW nklI byiensw&I dy ivrD ho-h`lw mcw

    idMdIAW sn[ jlUs kFy jWdy sn, Drny idqy jWdy sn, GyrwE kIqy jWdy

    sn, sbMDq jumyvwr smJy jWdy ivAkqI dy puqly swVy jWdy sn qy hor

    vI bhuq kuJ kIqw jWdw sI[ A`j eyny v`fy 'AiDAwpk dl' ikqy kuskdy

    hI nhIN suxIdy[ iksy ivc jurAq nhIN ik auh srkwrI skUlI isstm

    dI jwx buJ ky kIqI jw rhI qbwhI dy ivruD kuJ bol skx[ mYnUM cMgI

    qrHW Xwd hY: 1970 dIAW srdIAW dw smw sI[ SRomxI gurduAwrw

    ijMny mUMh EnIAW g`lW / 13

    pRbMDk kmytI dy qqkwlI pRDwn sMq cMnx isMG jI AMimRqsr dy srkwrI

    hspqwl ivc, idl dy dOry kwrn, bImwr pey hoey sn[ muK mMqrI aus

    smy srdwr bwdl jI sn[ SRomxI AkwlI dy pRDwn sMq &iqh isMG jI

    sn[ iksy g`loN nwrwz ho ky srkwrI mulwzmW ny AMimRqsr ivc, srkwr

    dy i^lw& jlUs kiFAw[ ijQy sMq jI bImwr pey hoey sn EQy nyVy Aw

    ky sVk qoN, "cMnU P`qU hwie hwie" dy nwhry mwrdy qy hor jo mUMh

    AwieAw boldy hoey KOrU pwauNdy rhy[ iPr AwpxI mrjI nwL A`gy nUM

    gey[ aus smy auhnW pVyH ilKy srkwrI mulwzm s`jxW ny eynw vI ilhwz

    nw kIqw ik iek bzurg ivAkqI, jo bImwr ipAw hY, nw auh srkwr

    ivc iksy Ahudy aupr hY qy nw hI rUilMg pwrtI dw pRDwn hY, aus dy

    i^lw& ieh rOLw pwaux dI kI quk hY! A`j vyKo byiensw&I dy i^lw&

    koeI ikqy kuskdw nhIN[ ipClI A`DI sdI dy smy dOrwn AsIN ikQy qoN

    ikQy A`pV gey hW!

    ho skdw hY ik tIcrW nMU Aijhy ZYr iv`idAk PwlqU kMm krn dy

    kuJ vwDU pYsy imLdy hox qy ies lwlc kwrn auh ies Zlq kMm dy

    i^lw& cu`p rihx ivc AwpxI BlweI smJdy hox pr auhnW nUM ieh

    nhIN pqw ik auhnW dy ies QohVy ijhy lwlc kwrn kOm dy BivK nwL

    ikMnw iKlvwV ho irhw hY! rhI g`l ik ieh iv`idAw dy Kyqr qoN vwDU

    kMm kOx kry! ies leI pVHy ilKy nOjvwnW dIAW hyVW dIAW hyVW jo

    byruzgwr iPr rhIAW ny, auhnW pwsoN auhnW nUM mwiek ievzwnw dy ky,

    ieho ijhy ZYr iv`idAk kwrj krvwey jw skdy hn[

    g`l eyQy Aw ky mukdI hY, "kOx AwKy rwxIey A`gw F`k[" iek nUM kI

    roxw, eyQy qW Awvw hI aUiqAw ipAw hY[

    ies smwgm ivc bhuq swry ivdvwn s`jxW swihqkwrW dy snmuK.

    myrI ikqwbVI ijhI 'isDry lyK' vI pRDwngI mMfl Aqy pRmuK sroiqAW

    dy h`QIN rIlIz kr idqI geI[

    ies smwgm dI smwpqI dy smy iPr dupihry singD Bojn dw

    pRbMDkW v`loN pRbMD sI[ ies Bojn dOrwn mYN hOLI hOLI puAwr swihb dy

    nyVy cilAw igAw[ auhnW v`loN styj aupr AwKy gey scweI vwLy bcnW

    dI pRsMsw kIqI qy iPr mYN ieh vI AwiKAw ik jykr auhnW ijhy

    14 / ijMny mUMh EnIAW g`lW

    bwrsU^ s`jxW dy b`cy srkwrI skUlW ivc pVHn qW iPr srkwr Aqy

    AiDAwpkW nUM iehnW b`icAW dy BivK nwL iKlvwV krn dw hOslw nw

    pvy[ quhwfy vrgy s`jx isstm Aqy tIcrW nUM pVHweI krvwaux vwsqy

    mjbUr kr skdy hn[ myry iehnW ivcwrW nwL auhnW ny sMmqI pRgtweI[

    aus smwgm dI smwpqI aupRMq, cogwvW swihq sBw dy krqw Drqw,

    s. DrivMdr isMG AOlK ny, Awpxy mYZzIn 'nvIN roSnI' dI bhuq hI

    suMdr kwpI mYnUM bVy pRym nwL idqI[ Xwd rhy ik izlHw AMimRqsr dIAW

    sB qoN srgrm swihqk sBwvW ivcoN, iek cogwvW dI sBw hY jo ik

    srdwr AOlK dI AgvweI hyT, bwkI swihq pRymIAW dI shwieqw nwL,

    swihqk smwgm krdI rihMdI hY qy lyKkW dI smy smy hOslw A&zweI

    vI krdI hY[

    Agly idn iek A^bwr dy pihly s&y aupr jdoN ingwh peI qW

    EQy ies smwgm dI bhuq v`fI ^br CpI hoeI idsI[ ies ^br ny

    pihly pMny dw vwhvw swrw QW m`ilAw hoieAw sI[ swrI ^br pVHn qoN

    pqw l`gw ik aus ivc keI pRo. ipAwrw isMG Bogl, fw. virAwm isMG

    sMDU vrgy, bhuq v`fy k`d dy swihqkwrW dy hwjr hox dw vI izkr sI[

    iehnW dohW swihqkwrW dy nW jdoN mYN pVHy qW bVw A&sos hoieAw ik mYN

    iehnW nUM imL ikauN nw sikAw! ieh vI soc AweI ik jy mYN auhnW nUM

    sroiqAW ivc bYiTAW nUM nhIN vyK sikAw qW auhnW ny qW mYnUM vyK hI

    ilAw hovygw; mYnUM auh imLy ikauN nw! Pyr ghu nwL socx qy Xwd

    AwieAw ik auh EQy hY hI nhIN sn[ A^bwr dI aus ^br ivc myrI

    ikqwb qy myry nW dw ikqy izkr nhIN sI[ ies bwry iksy jwxkwr s`jx

    ny, myrI jigAwsw jwx ky, d`isAw ik ieh ^br iek idn pihlW hI

    smwgm dy pRbMDkW v`loN, pRYs nUM dy idqI geI sI[ ^br ilKx vwLw nw

    aus smwgm ivc igAw sI qy nw hI pRbMDkW ny ies ^br nUM smy dw

    hwxI bxwaux v`l iDAwn idqw[ ies leI ^br smwgm qoN iek idn

    pihlW ilKI geI ijauN dI iqauN hI Cp geI[

    Related Stories
      
    Go to TOP Top
    0 Comment(s)   Give Comment Comments   

    Name * : Name is Must. Minimum 4 characters.
    E-mail * : Email Id is Must .Invalid format.
    Your Comment : A value is required.
        |
  • ਭੀਮ ਐਪ : ਬੈਂਕ ਤੁਹਾਡੀ ਜੇਬ ਵਿੱਚ

  •  ਜੀ. ਐੱਸ. ਗੁਰਦਿੱਤ (+91 9417 193 193)

                   ਭੀਮ (BHIM) ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਭਾਰਤ ਇੰਟਰਫੇਸ ਫਾਰ ਮਨੀ (Bharat Interface for Money) ਇਹ ਇੱਕ ਮੋਬਾਈਲ ਐਪ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੇ 30 ਦਸੰਬਰ 2016 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਤਾਲਕਟੋਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ ਵਿੱਚ ਡਿਜੀਧਨ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਸੀ ਇਹ ਐਪ ਪੇਟੀਐਮ (Paytm) ਜਾਂ ਹੋਰ ਦੂਸਰੇ ਮੋਬਾਈਲ ਬਟੂਇਆਂ ਤੋਂ ਕਾਫੀ ਵੱਖਰੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਹੈ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਪਣਾ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਖਾਤਾ (ਵਾਲੇਟ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਪੈਸੇ ਪਾ ਕੇ ਰੱਖਦੇ ਹੋ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਬੈਂਕ ਵਾਲੇ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚੋਂ ਪੈਸੇ ਕਢਵਾ ਕੇ ਪੇਟੀਐਮ ਵਰਗੇ ਮੋਬਾਈਲ ਬਟੂਇਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਉਂਦੇ ਹੋ ਪਰ ਭੀਮ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇ ਪੈਸੇ ਪਾ ਕੇ ਰੱਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਇਹ ਸਾਡੇ ਅਸਲੀ ਬੈਂਕ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚ ਪਈ ਰਕਮ ਨੂੰ ਹੀ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵਰਤਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ ਇਸ ਤਰਾਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਭੀਮ, ਦੂਸਰੇ ਮੋਬਾਈਲ ਬਟੂਇਆਂ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ

                          ਭੀਮ ਐਪ ਦੀ ਇਹ ਵੀ ਖਾਸੀਅਤ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਬਹੁਤ ਸਰਲ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਫਾਲਤੂ ਦੇ ਫੰਕਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਹਨ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਨੈੱਟ ਬੈਂਕਿੰਗ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਭੀਮ ਨੂੰ ਇਸ ਨਾਲ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ ਇਸ ਲਈ ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਨੈੱਟ ਬੈਂਕਿੰਗ ਨਹੀਂ ਵੀ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਜਾਂ ਅਜੇ ਤੱਕ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਉਪਲਭਧ ਹੋ ਸਕੀ ਤਾਂ ਫਿਰ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਐਪ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ ਇਸ ਉੱਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਲਾਭਪਾਤਰੀ (Beneficiary) ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਦੀ ਵੀ ਕੋਈ ਪਾਬੰਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਤੁਸੀਂ ਜਦੋਂ ਚਾਹੋ, ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਵੀ ਕੋਈ ਰਕਮ ਭੇਜੀ ਜਾਂ ਮੰਗਵਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ

                      ਇਸ ਐਪ ਨੂੰ ਵਰਤਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੋਬਾਈਲ ਦੇ ਪਲੇਅ ਸਟੋਰ ਉੱਤੇ ਜਾ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਗੱਲ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਜਿਹੜਾ ਮੋਬਾਈਲ ਨੰਬਰ, ਤੁਹਾਡੇ ਬੈਂਕ ਖਾਤੇ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸੇ ਨੰਬਰ ਵਾਲਾ ਸਿਮ ਹੀ ਤੁਹਾਡੇ ਉਸ ਮੋਬਾਈਲ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ ਇਹ ਵੀ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਹੈ ਕਿ ਪਲੇਅ ਸਟੋਰ ਉੱਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਮਿਲਦੇ-ਜੁਲਦੇ ਭੀਮ ਐਪ ਮਿਲ ਜਾਣਗੇ ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਉਹੀ ਐਪ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰਨਾ ਹੈ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪੇਮੈਂਟਸ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਡੀਆ (National Payments Corporation of India) ਲਿਖਿਆ ਹੋਵੇ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਇਹ ਐਪ ਖੁੱਲੇਗਾ ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਸ਼ਾ ਚੁਣਨ ਲਈ ਕਹੇਗਾ ਇੱਥੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਜਾਂ ਹਿੰਦੀ ਚੁਣ ਲਵੋਗੇ ਅਜੇ ਤੱਕ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਪਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨੇੜ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਜਾਵੇ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਨੈਕਸਟ (Next) ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਸਟਾਰਟ ਹੋ ਜਾਏਗਾ ਫਿਰ ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਡਬਲ ਸਿਮ ਵਾਲਾ ਫੋਨ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਿਮ ਨੰਬਰ ਚੁਣਨ ਲਈ ਕਹੇਗਾ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਉਹੀ ਸਿਮ ਚੁਣਨਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਨੰਬਰ ਤੁਹਾਡੇ ਬੈਂਕ ਵਿੱਚ ਰਜਿਸਟਰ ਹੈ ਉਸ ਨੰਬਰ ਉੱਤੋਂ ਆਪਨੇ ਆਪ ਇੱਕ ਮੈਸੇਜ ਜਾਏਗਾ ਅਤੇ ਨੰਬਰ ਤਸਦੀਕ ਹੋ ਜਾਏਗਾ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚਾਰ ਅੰਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪਾਸ ਕੋਡ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਹੇਗਾ ਪਾਸ ਕੋਡ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣਾ ਬੈਂਕ ਚੁਣਨ ਲਈ ਕਹੇਗਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡਾ ਖਾਤਾ ਹੈ ਆਪਣੇ ਬੈਂਕ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰਨ ਨਾਲ ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਤੁਹਾਡੇ ਉਸ ਬੈਂਕ ਵਾਲੇ ਖਾਤੇ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਵਿਖਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏਗਾ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡਾ “ਭੀਮ ਖਾਤਾ” ਬਣ ਜਾਏਗਾ

                         ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਵਿਚਲੇ ਆਪਣੇ ਬੈਂਕ ਖਾਤੇ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋਗੇ ਤਾਂ ਇਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣਾ ਯੂਪੀਆਈ ਪਿੰਨ (UPI Pin) ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਹੇਗਾ ਇਹ ਛੇ ਅੰਕਾਂ ਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਤੁਹਾਡੇ ਡੈਬਿਟ ਕਾਰਡ (ਏਟੀਐਮ ਕਾਰਡ) ਦੇ 16 ਅੰਕੀ ਨੰਬਰ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਛੇ ਅੰਕ ਮੰਗੇਗਾ ਨਾਲ ਹੀ ਕਾਰਡ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਮਿਤੀ (Expiry Date) ਵੀ ਮੰਗੇਗਾ ਇਸ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਮੋਬਾਇਲ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਮੈਸੇਜ ਆਏਗਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕੋਡ ਆਪਣੇ ਆਪ ਭਰਿਆ ਜਾਏਗਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡਾ ਮੋਬਾਈਲ ਨੰਬਰ ਫਿਰ ਤਸਦੀਕ ਹੋ ਜਾਏਗਾ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੋ ਵਾਰੀ ਆਪਣਾ ਯੂਪੀਆਈ ਪਿੰਨ ਭਰਨ ਨਾਲ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸਾਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਏਗੀ ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਜਦੋਂ ਚਾਹੋ ਇਸ ਐਪ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਵੀ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ

                      ਇਹ ਐਪ ਤੁਹਾਡੇ ਇੱਕ ਬੈਂਕ ਖਾਤੇ ਨਾਲ ਹਰ ਵੇਲੇ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਦੂਸਰੇ ਯੂਪੀਆਈ ਐਪਸ (UPI  APPs) ਨਾਲੋਂ ਕੁਝ ਵੱਖਰਾ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੈਂਕ ਖਾਤਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਇਹ ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਨੂੰ ਸਰਲ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਮੰਤਵ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲ ਇੱਕ ਹੀ ਬੈਂਕ ਖਾਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਫਿਰ ਵੀ ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖਾਤੇ ਹਨ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਸਵਿੱਚਿੰਗ ਕਰਕੇ ਦੂਸਰੇ ਖਾਤੇ ਉੱਤੇ ਵੀ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹੋ ਇਸਦੇ ਲਈ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬੈਂਕ ਅਕਾਊਂਟ (Bank Account) ਵਾਲੇ ਵਿਕਲਪ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉੱਪਰ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਤਿੰਨ ਬਿੰਦੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਦਾ ਨਵਾਂ ਬੈਂਕ ਚੁਣ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਐਪ ਵਿੱਚ ਐਕਟਿਵ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ ਪਰ ਇਹ ਜਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਬੈਂਕ ਖਾਤੇ ਨਾਲ ਵੀ ਤੁਹਾਡਾ ਉਹੀ ਮੋਬਾਈਲ ਨੰਬਰ ਹੀ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ

    ਭੇਜੋ (Send): ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਮਾਈ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ (My Profile) ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋਗੇ ਤਾਂ ਇਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤੁਹਾਡਾ ਵਰਚੁਅਲ ਐਡਰੈਸ ਵਿਖਾਏਗਾ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਤਰਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਪਹਿਚਾਣ ਹੋਏਗੀ ਇਹ ਆਮ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਡਾ ਮੋਬਾਈਲ ਨੰਬਰ ਹੀ ਹੋਏਗਾ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਦਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਵੀ ਵਰਚੁਅਲ ਐਡਰੈਸ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਹੋ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮੇਰਾ ਮੋਬਾਈਲ ਨੰਬਰ 9417193193 ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮੇਰਾ ਵਰਚੁਅਲ ਐਡਰੈਸ 9417193193@upi ਹੈ ਪਰ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਰਚੁਅਲ ਐਡਰੈਸ gsgurdit@upi ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਹੁਣ ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਪੈਸੇ ਭੇਜਣੇ ਹੋਣ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ Send ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰਕੇ Mobile/Payment Address  ਦੀ ਥਾਂ  9417193193@upi (ਜਾਂ gsgurdit@upi) ਭਰੋਗੇ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਤਸਦੀਕ (Verify) ਕਰੋਗੇ ਤਾਂ ਉਥੇ ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ (Gurdit Singh) ਆ ਜਾਏਗਾ ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਉਥੇ ਰਕਮ ਭਰ ਕੇ ਓਕੇ ਕਰ ਦਿਉਗੇ ਉੱਥੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣਾ ਛੇ ਅੰਕਾਂ ਵਾਲਾ ਯੂਪੀਆਈ ਪਿੰਨ ਭਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ ਉਸ ਨੂੰ  ਓਕੇ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲੋ-ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਪੈਸੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਜਾਣਗੇ ਨਾਲੋ-ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਅਤੇ ਮੇਰੇ, ਦੋਹਾਂ ਦੇ  ਮੋਬਾਈਲ ਉੱਤੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸੁਨੇਹਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਏਗਾ

    ਬੇਨਤੀ (Request):  ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਕਿਸੇ ਦੋਸਤ ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਮੰਗਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਵੀ ਭੇਜ ਸਕਦੇ ਹੋ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਵਾਂਗ ਭੀਮ ਐਪ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੋਵੇ ਉਸੇ ਤਰਾਂ ਤੁਸੀਂ ਉਸਦਾ Mobile/Payment Address ਭਰੋਗੇ ਅਤੇ ਰਕਮ ਭਰਕੇ ਉਹੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੁਹਰਾਉਗੇ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਦੋਸਤ ਕੋਲ ਤੁਹਾਡੀ ਬੇਨਤੀ ਪਹੁੰਚ ਜਾਏਗੀ ਜੇਕਰ ਉਹ ਬੇਨਤੀ ਮੰਨ ਲਏਗਾ ਤਾਂ ਅੱਗੋਂ Send ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੈਸੇ ਭੇਜ ਦੇਵੇਗਾ

    ਸਕੈਨ ਕਰਕੇ ਭੇਜੋ (Scan & Pay) ਵਾਲਾ ਵਿਕਲਪ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਰਲ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਪੈਸੇ ਦੇਣੇ ਹੋਣ, ਜੇਕਰ ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਹੀ ਬੈਠਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਉਸਦੇ ਭੀਮ ਐਪ ਵਿਚਲੇ ਕਿਊਆਰ ਕੋਡ (QR Code) ਨੂੰ ਸਕੈਨ ਕਰਕੇ ਵੀ ਪੈਸੇ ਭੇਜ ਸਕਦੇ ਹੋ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਲੈਣ-ਦੇਣ (Transaction) ਵਾਲੇ ਵਿਕਲਪ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਭੀਮ ਰਾਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ ਇਹ ਇੱਕ ਤਰਾਂ ਦੀ ਬੈਂਕ ਸਟੇਟਮੈਂਟ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ      

    ਖਾਸ ਨੋਟ : ਜਿਸਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਪੈਸੇ ਭੇਜਣੇ ਹਨ, ਜੇਕਰ ਉਹ ਭੀਮ ਐਪ ਨਾ ਵੀ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੋਵੇ ਤੁਸੀਂ ਫਿਰ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਪੈਸੇ ਭੇਜ ਸਕਦੇ ਹੋ ਇਸਦੇ ਲਈ Send ਉੱਤੇ ਜਾ ਕੇ ਉੱਪਰ ਵਾਲੀਆਂ ਤਿੰਨ ਬਿੰਦੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦੋ ਵਿਕਲਪ ਆ ਜਾਣਗੇ

    (ਕ) ਤੁਸੀਂ ਉਸਦਾ ਆਧਾਰ ਨੰਬਰ ਭਰਕੇ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਪੈਸੇ ਭੇਜ ਸਕਦੇ ਹੋ ਪਰ ਸ਼ਰਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦਾ ਆਧਾਰ ਨੰਬਰ ਉਸਦੇ ਖਾਤੇ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ

    (ਖ)  ਤੁਸੀਂ ਉਸਦਾ ਖਾਤਾ ਨੰਬਰ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਖਾਤੇ ਵਾਲੇ ਬੈਂਕ ਦਾ ਆਈ.ਐਫ.ਐਸ.ਸੀ. (IFSC) ਕੋਡ ਭਰ ਕੇ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਪੈਸੇ ਭੇਜ ਸਕਦੇ ਹੋ

              ਇਸ ਤਰਾਂ, ਭੀਮ ਐਪ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਰਲ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਐਪ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਦੋ ਵਾਰੀ ਇਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਕਰ ਕੇ ਵੇਖ ਲਉਗੇ ਤਾਂ ਇਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਮ ਜਿਹੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੀ ਲੱਗਣ ਲੱਗ ਪਏਗੀ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਇਸਦੇ ਸਾਰੇ ਲਾਭ ਲੈ ਸਕੋਗੇ ਇਸਦੀ ਇਹ ਵੀ ਖਾਸੀਅਤ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਵਾਧੂ ਖਰਚੇ ਨਹੀਂ ਸਹਿਣ ਕਰਨੇ ਪੈਂਦੇ

    Related Stories
      
    Go to TOP Top
    0 Comment(s)   Give Comment Comments   

    Name * : Name is Must. Minimum 4 characters.
    E-mail * : Email Id is Must .Invalid format.
    Your Comment : A value is required.
        |

    [1] 2 3 4  >>    Last >>
  • ਕੁਵੈਤ ਵਿਚ ਖਾਲਸਾ ਸਾਜਨਾ ਦਿਵਸ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ
  • ਸੰਤ ਰਾਮ ਉਦਾਸੀ ਦੇ 73ਵੇਂ ਜਨਮ ਦਿਨ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਬਰਨਾਲਾ ਵਿਖੇ ਸੈਮੀਨਾਰ 22 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ
  • ‘ਧੀਆਂ ਤਾਂ ਨਜ਼ਮਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਨੇ, ਨਜ਼ਮਾਂ ਜੁੜਣ ਤਾਂ ਬਣਨ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਧੀਆਂ ਜੁੜਣ ਤਾਂ ਤੀਆਂ’: ਇਕਬਾਲ ਰਾਮੂਵਾਲੀਆ
  • ਆਰ ਟੀ ਆਈ ਐਕਟੀਵਿਸਟਸ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮੋਗਾ ਇਕਾਈ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਹੋਈ
  • ਐਡੀਲੇਡ ਵਿਖੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਵੀ ਦਰਬਾਰ ਦਾ ਆਯੋਜਨ
  • ਪਿਆਰ 'ਚ ਮੋਟੀਆ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆ ਹਨ ਮਹਿਲਾਵਾਂ !
  • ਹੁਣ ਕੁੱਤਾ ਪਛਾਣੇਗਾ ਕੈਂਸਰ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ
  • ਘਰ ਨੇੜੇ ਪੈਟਰੋਲ ਪੰਪ ਹੈ ਤਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ''ਕੈਂਸਰ''
  • ਮੰਦ-ਬੁੱਧੀ ਬੱਚੇ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਇਲਾਜ ਪ੍ਰਣਾਲੀ
  • ਬਿਨਾ ਕਸਰਤ ਅਤੇ ਦਵਾਈ ਤੋਂ 33 ਕਿਲੋ ਵਜ਼ਨ ਘੱਟ ਕੀਤਾ ਸਪਨਾ ਨੇ
  • 
    SocialTwist Tell-a-Friend
    Unicode Convert Fonts Punjabi Unicode Type
    iPolls.org
  • ਅਚਨਚੇਤ : ਨਿਤੀਸ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦਿੱਤਾ ,
  • ਰਾਮ ਜੇਠਮਲਾਨੀ ਨੇ ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਦਾ ਕੇਸ ਲੜਨ ਤੋਂ ਨਾਂਹ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਬਕਾਇਆਂ ਫੀਸ 2 ਕਰੋੜ ਵੀ ਮੰਗੀ
  • ਬਿਨਾਂ ਸਬੂਤ 39 ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮਰੇ ਹੋਏ ਨਹੀ ਐਲਾਨ ਸਕਦੇ
  • ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਚੀਨ ਸਰਹੱਦ ਤੇ ਭਾਰਤ ਲਈ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ
  • ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ,ਕਾਲਜਾਂ ‘ਚ ‘ਵੰਦੇ-ਮਾਤਰਮ’ ਗਾਉਣਾਂ ਜਰੂਰੀ ਕੀਤਾ
  • ਜੱਟਾ ਤੇਰੀ ਜੂਨ ਬੁਰੀ-ਘੁਗਿਆਣਾ
  • ਜੇ ਕੋਈ ਸਮਝੇ ਤਾਂ...
  • ਬਾਦਲ ਸਾਹਿਬ ਤਾਂ ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਬਣਨ ਗਏ ਸੀ
  • ਇਹ ਕਲਿੱਕ ਜਰੂਰ ਸੁਣਿਓ , ਕਿਸੇ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੇ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ।
  • ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਾਗਜ਼ੀ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਕੌੜਾ ਸੱਚ -ਮਹੀਪਾਲ


  • ਭੇਡਾਂ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਕਰਕੇ ਖਰਗੋਸ਼ਾਂ ਬਚਾਈ ਜਾਨ
  • ਜਰਮਨੀ ਦਾ ਨਵਾਂ ਕਾਨੂੰਨ: ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਤੋ ਭੜਕਾਊ ਬਿਆਨ ਨਾਂ ਹਟਾਉਣ ਤੇ 5 ਕਰੋੜ ਯੂਰੋ ਦਾ ਹੋਵੇਗਾ ਜੁਰਮਾਨਾ
  • ਮੱਕਾ ਵਿੱਚ ਅੱਤਵਾਦੀ ਹਮਲਾ ਟਲਿਆ: ਧਮਾਕੇ ‘ਚ 11 ਲੋਕ ਜ਼ਖਮੀ
  • ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦਾ ਸਮਲਿੰਗੀ ਮੰਤਰੀ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅਹੁਦੇ ਦੀ ਦੌੜ `ਚ
  • ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦਾ ਸਮਲਿੰਗੀ ਮੰਤਰੀ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅਹੁਦੇ ਦੀ ਦੌੜ `ਚ
  • ਸੁਖਵੰਤ ਠੇਠੀ ਬਰੈਂਪਟਨ ਸਾਊਥ ਤੋਂ ਲਿਬਰਲ ਉਮੀਦਵਾਰ ਨਾਮਜ਼ਦ
  • ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਟਰਾਲਾ ਪਲਟਣ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬੀ ਨੌਜਵਾਨ ਦੀ ਮੌਤ
  • ਵਿਦੇਸ਼ ਦਾ ਝਾਂਸਾ ਦੇ ਕੇ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲਾ NRI ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ: ਹੁਣ ਤੱਕ ਚਾਰ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਏ
  • ਕੈਪਟਨ ਨੇ ਦਿੱਤੀਆਂ ਕੈਨੇਡੀਅਨਾਂ ਨੂੰ ‘ਕੈਨੇਡਾ ਡੇਅ’ ਦੀਆਂ ਵਧਾਈਆਂ
  • ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੇ ਸਕੂਲ ’ਚ ਗੋਲੀ ਚੱਲੀ, ਤਿੰਨ ਹਲਾਕ


  • Facebook Activity

    Widgetize!